Shloka 61
Virāṭa-parva Adhyāya 33 — Kuru Cattle-Raid and Matsya Mobilization (भूमिंजय-प्रेरणा)
युधिछिर उवाच मुज्च मुज्चाधमाचारं प्रमाणं यदि ते वयम् । दासभावं गतो होष विराटस्य महीपते: । अदासो गच्छ मुक्तोडसि मैवं कार्षी: कदाचन,तब युधिष्ठटिर बोले--भैया! यदि तुम मेरी बात मानते हो, तो इस पापाचारीको “छोड़ दो, छोड़ दो'। यह महाराज विराटका दास तो हो ही चुका है। (इसके बाद वे सुशर्मासे बोले --) तुम दास नहीं रहे, जाओ, छोड़ दिये गये। फिर कभी 'ऐसा काम न करना”
yudhiṣṭhira uvāca
muñca muñcādhamācāraṁ pramāṇaṁ yadi te vayam |
dāsabhāvaṁ gato hy eṣa virāṭasya mahīpateḥ |
adāso gaccha mukto 'si māivaṁ kārṣīḥ kadācana ||
Yudhiṣṭhira sprach: „Lasst ihn frei, lasst ihn frei—lasst diesen Mann von niederem Wandel frei, wenn ihr uns als maßgebliche Instanz anerkennt. Er ist bereits in den Stand der Knechtschaft unter König Virāṭa gefallen. (Dann sagte er zu Suśarmā:) Du bist kein Sklave mehr; geh—du bist freigelassen. Tu so etwas niemals wieder.“
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Even when confronting wrongdoing, one should act with restraint and moral authority: punishments or reprisals should not become cruelty. Yudhiṣṭhira emphasizes release and a clear ethical warning, modeling dharma through mercy and self-control.
Yudhiṣṭhira intervenes to stop further harsh treatment of a wrongdoer/captive, declaring that the person has already undergone the humiliation of servitude under King Virāṭa. He then formally frees him and admonishes him not to repeat such misconduct.