Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

भीमस्य बल्लव-प्रतिज्ञा तथा अर्जुनस्य बृहन्नडा-रूप-निर्णयः

Bhīma’s Ballava Vow and Arjuna’s Decision to Become Bṛhannadā

(गिरीणां प्रवरो मेरुदेवानां मधुसूदन: । ग्रहाणां प्रवरश्नन्द्र: सरसां मानसं वरम्‌ ।।) यथैतानि विशिष्टानि जात्यां जात्यां वृकोदर । एवं युवा गुडाकेश: श्रेष्ठ: सर्वधनुष्मताम्‌,जैसे तपनेवाले तेजस्वी पदार्थोमें सूर्य श्रेष्ठ हैं, मनुष्योंमें ब्राह्मणका स्थान ऊँचा है, जैसे सर्पोमें आशीविष जातिवाले सर्प महान्‌ हैं, तेजस्वियोंमें अन्न श्रेष्ठ हैं, अस्त्र-शस्त्रोंमें वज्ञका स्थान ऊँचा है, गौओंमें ऊँचे कंधेवाला साँड़ बड़ा माना गया है, जलाशयोंमें समुद्र सबसे महान है, वर्षा करनेवाले मेघोंमें पर्जन्य श्रेष्ठ हैं, नागोंमें धृतराष्ट्र तथा हाथियोंमें ऐरावत बड़ा है, जैसे प्रिय सम्बन्धियोंमें पुत्र सबसे अधिक प्रिय है और अकारण हित चाहनेवाले सुहदोंमें धर्मपत्नी सबसे बढ़कर है, जैसे पर्वतोंमें मेरु श्रेष्ठ है, देवताओंमें मधुसूदन भगवान्‌ विष्णु श्रेष्ठ हैं, ग्रहोंमें चन्द्रमा श्रेष्ठ हैं और सरोवरोंमें मानसरोवर श्रेष्ठ है। भीमसेन! अपनी-अपनी जातिमें जिस प्रकार ये पूर्वोक्त वस्तुएँ विशिष्ट मानी गयी हैं, वैसे ही सम्पूर्ण धनुर्धारियोंमें युवावस्थासे सम्पन्न यह गुडाकेश (निद्राविजयी) अर्जुन श्रेष्ठ है

girīṇāṁ pravaro merur devānāṁ madhusūdanaḥ | grahāṇāṁ pravaraś candraḥ sarasāṁ mānasaṁ varam || yathaitāni viśiṣṭāni jātyāṁ jātyāṁ vṛkodara | evaṁ yuvā guḍākeśaḥ śreṣṭhaḥ sarva-dhanuṣmatām ||

Yudhiṣṭhira sprach: „Unter den Bergen ist Meru der Erste; unter den Göttern ist Madhusūdana (Viṣṇu) der Höchste; unter den Himmelskörpern ragt der Mond hervor; und unter den Seen ist Mānasa (Mānasa-sarovara) der beste. Wie diese als ausgezeichnet gelten, ein jedes in seiner Art—o Vṛkodara—so ist auch dieser junge Guḍākeśa (Arjuna) der vortrefflichste aller Bogenschützen.“

गिरीणाम्of mountains
गिरीणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगिरि
FormMasculine, Genitive, Plural
प्रवरःthe foremost
प्रवरः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रवर
FormMasculine, Nominative, Singular
मेरुःMeru (mountain)
मेरुः:
Karta
TypeNoun
Rootमेरु
FormMasculine, Nominative, Singular
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Genitive, Plural
मधुसूदनःMadhusūdana (Viṣṇu/Kṛṣṇa)
मधुसूदनः:
Karta
TypeNoun
Rootमधुसूदन
FormMasculine, Nominative, Singular
ग्रहाणाम्of the planets/luminaries
ग्रहाणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootग्रह
FormMasculine, Genitive, Plural
प्रवरःthe foremost
प्रवरः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रवर
FormMasculine, Nominative, Singular
चन्द्रःthe Moon
चन्द्रः:
Karta
TypeNoun
Rootचन्द्र
FormMasculine, Nominative, Singular
सरसाम्of lakes/ponds
सरसाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसरस्
FormNeuter, Genitive, Plural
मानसम्Mānasa (pertaining to Manas; i.e., Mānasa lake)
मानसम्:
Karta
TypeAdjective
Rootमानस
FormNeuter, Nominative, Singular
वरम्the best
वरम्:
Karta
TypeAdjective
Rootवर
FormNeuter, Nominative, Singular
यथाjust as
यथा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयथा
एतानिthese
एतानि:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Nominative, Plural
विशिष्टानिdistinguished, pre-eminent
विशिष्टानि:
Karta
TypeAdjective
Rootविशिष्ट
FormNeuter, Nominative, Plural
जात्याम्in (their) kind/class
जात्याम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootजाति
FormFeminine, Locative, Singular
जात्याम्in (each) kind/class
जात्याम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootजाति
FormFeminine, Locative, Singular
वृकोदरO Vṛkodara (Bhīma)
वृकोदर:
Sampradana
TypeNoun
Rootवृकोदर
FormMasculine, Vocative, Singular
एवम्thus, in the same way
एवम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootएवम्
युवाyoung
युवा:
Karta
TypeAdjective
Rootयुवन्
FormMasculine, Nominative, Singular
गुडाकेशःGuḍākeśa (Arjuna; conqueror of sleep)
गुडाकेशः:
Karta
TypeNoun
Rootगुडाकेश
FormMasculine, Nominative, Singular
श्रेष्ठःthe best
श्रेष्ठः:
Karta
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वधनुष्मताम्of all bowmen/archers
सर्वधनुष्मताम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसर्व-धनुष्मत्
FormMasculine, Genitive, Plural

युधिछ्िर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira
B
Bhīma (Vṛkodara)
A
Arjuna (Guḍākeśa)
M
Mount Meru
M
Madhusūdana (Viṣṇu/Kṛṣṇa)
C
Candra (Moon)
M
Mānasa-sarovara (Mānasa lake)

Educational Q&A

The verse uses a chain of culturally recognized ‘best-in-class’ exemplars to justify a moral and practical conclusion: excellence is acknowledged within each domain, and likewise Arjuna’s mastery of archery is to be accepted as preeminent. Ethically, it models reasoned praise—grounding admiration in shared standards rather than mere favoritism.

Yudhiṣṭhira addresses Bhīma and, through a series of comparisons (Meru among mountains, Madhusūdana among gods, the Moon among grahas, Mānasa among lakes), asserts that Arjuna (Guḍākeśa) stands foremost among all bowmen—reinforcing confidence in Arjuna’s capability within the unfolding Virāṭa-parvan context.