Shloka 8
द्रौपदी-भीमसेनसंवादः
Draupadī–Bhīmasena Dialogue on Suffering, Kāla, and Daiva
प्रेक््य मामनवद्यार्ड़ी कश्मलोपहतामिव । एक दिन उक्त पशुओंसे तुम्हारा युद्ध देखकर उठनेके बाद मुझ निर्दोष अंगोंवाली अबलाको इसी कारण शोकपीड़ित-सी देख केकयराजकुमारी सुदेष्णा अपने साथ आयी हुई सम्पूर्ण दासियोंसे और वे खड़ी हुई दासियाँ रानी कैकेयीसे इस प्रकार कहने लगीं-- ।। स्नेहात् संवासजाद् धर्मात् सूदमेषा शुचिस्मिता,“यह पवित्र मुसकानवाली सैरन्ध्री पहले (युधिष्ठिरके यहाँ) एक स्थानमें साथ-साथ रहनेके कारण पैदा होनेवाले स्नेहसे अथवा धर्मसे प्रेरित होकर उस महापराक्रमी रसोइयेको पशुओंसे लड़ते देख उसके लिये बार-बार शोक करने लगती है। सैरन्ध्रीका रूप तो मंगलमय है ही, बल्लव भी बड़ा सुन्दर है
vaiśampāyana uvāca |
prekṣya mām anavadyāṅgīṃ kaśmalopahatām iva |
eka-dinaṃ ukta-paśubhiḥ tumhāraṃ yuddhaṃ dṛṣṭvā utthāne kṛte mama nirdoṣāṅga-vālīṃ abalāṃ etad-hetunā śoka-pīḍitām iva dṛṣṭvā kekaya-rāja-kumārī sudeṣṇā sva-saha-āgatābhiḥ samastābhiḥ dāsībhiḥ saha āgatā |
te ca sthitāḥ dāsyaḥ rāṇīṃ kaikeyīṃ prati evaṃ avadan ||
snehāt saṃvāsa-jād dharmāt sūdam eṣā śuci-smitā |
“iyaṃ śuci-smitā sairandhrī pūrvaṃ (yudhiṣṭhirasya gṛhe) ekatra saṃvāsa-janitāt snehāt athavā dharma-preraṇayā taṃ mahā-parākramiṇaṃ sūdaṃ paśubhiḥ yudhyamānaṃ dṛṣṭvā tasya punaḥ punaḥ śocati |”
Vaiśampāyana sprach: Als sie mich sah—an meinen Gliedern ohne Makel—gleichsam von Verwirrung und Kummer getroffen, nachdem ich einmal deinen Kampf mit den Tieren gesehen und mich dann erhoben hatte, kam Sudeshna, die Prinzessin der Kekaya, mit all den Dienerinnen, die sie begleiteten. Jene Dienerinnen standen dort und sprachen zur Königin Kaikeyī wie folgt: „Diese Sairandhrī, deren Lächeln rein ist, wird entweder von Zuneigung bewegt, die aus früherem Zusammenleben an einem Ort erwuchs, oder vom Gebot des Dharma; nachdem sie jenen mächtigen Koch mit den Tieren kämpfen sah, beklagt sie ihn immer wieder.“
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how dharma can express itself as compassionate concern: grief for another’s danger may arise not only from personal attachment (sneha) but also from a moral sense of duty (dharma), especially toward one who has shared one’s life and protection.
After a fight involving beasts, Sairandhrī is seen distressed as if overwhelmed by confusion and sorrow. Queen Sudeṣṇā arrives with her attendants, and the maidservants explain to Queen Kaikeyī that Sairandhrī keeps lamenting because she has seen the powerful cook (Ballava) battling the animals—out of affection from prior cohabitation or out of dharma.