Shloka 2
Virāṭa-parva, Adhyāya 12 — Concealed Service in Matsya and Bhīma’s Arena Victory
स वै हयानैक्षत तांस्ततस्तत: समीक्षमाणं स ददर्श मत्स्यराट् । ततोअब्रवीत् ताननुगान् नरेश्वर: कुतो5यमायाति नरो5मरोपम:,आते ही उन्होंने इधर-उधर घूमकर घोड़ोंको देखना प्रारम्भ किया। इस प्रकार उन अश्वोंका निरीक्षण करते समय उन्हें मत्स्यराज विराटने देखा। तब वे नरेश वहाँ बैठे हुए अनुचरोंसे बोले--“पता तो लगाओ, यह देवोपम पुरुष कहाँसे आ रहा है? यह बिना कहे- सुने स्वयं मेरे घोड़ोंको बहुत ध्यानसे देख रहा है; अत: यह अवश्य घोड़ोंको पहचाननेवाला और अअभश्वविद्याका विद्वान् होगा। इसलिये इसे शीघ्र मेरे समीप ले आओ। यह वीर देवताओंकी भाँति सुशोभित हो रहा है”
sa vai hayān aikṣata tāṁs tatas tataḥ samīkṣamāṇaṁ sa dadarśa matsyarāṭ | tato 'bravīt tān anugān nareśvaraḥ kuto 'yam āyāti naro 'maropamaḥ |
Er begann, die Pferde zu mustern, und ließ den Blick von einem zum anderen wandern. Während er sie so sorgfältig prüfte, bemerkte ihn Virāṭa, der König der Matsyas. Da sprach der Herr der Menschen zu seinen Dienern: „Findet heraus, woher dieser gottgleiche Mann kommt. Ohne zu fragen oder gefragt zu werden, untersucht er meine Pferde mit großer Aufmerksamkeit; gewiss ist er ein Kenner der Rosse und kundig in der Kunst der Reit- und Wagenlenkung. Bringt ihn sogleich zu mir — dieser Held strahlt wie einer der Götter.“
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Competence reveals itself through conduct: careful, knowledgeable action is recognized even without self-advertisement. The king’s response also reflects royal duty—investigate strangers, yet value skill and bring the capable person into proper audience rather than acting rashly.
A man (in the Virāṭa episode, one of the Pāṇḍavas in concealment) is closely inspecting the royal horses. King Virāṭa notices this unusual, confident scrutiny and instructs his attendants to learn who the stranger is and to bring him before the king, suspecting him to be an expert in horsemanship.