Shloka 28
Dhaumya’s Enumeration of Eastern Tīrthas
Prācī-diś Tīrtha-kathana
Devanagari script
उष्य द्वादशरात्रं तु पूतात्मा च भवेन्नर: । तत एव च गायद्र्या: स्थानं त्रैलोक्यपूजितम्,वहाँ बारह रात निवास करनेसे मनुष्यका अन्त:ःकरण पवित्र हो जाता है। वहीं गायत्रीका त्रिलोक-पूजित स्थान है
Transliteration
uṣya dvādaśarātraṃ tu pūtātmā ca bhaven naraḥ | tata eva ca gāyatryāḥ sthānaṃ trailokyapūjitam ||
Translation
Pulastya sprach: „Wer hier zwölf Nächte verweilt, dessen inneres Wesen wird geläutert. Ja, eben dieser Ort ist der heilige Sitz der Gāyatrī, verehrt und angebetet in den drei Welten.“
Word by Word
उष्यhaving stayed (having dwelt)
उष्य:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootवस् (धातु) → उष्य (ल्यप्/तुमुन्-सम्बद्ध अव्यय/कृदन्त)
Formअव्यय (क्त्वार्थे/ल्यप्), 'having dwelt' (after dwelling)
द्वादशरात्रम्twelve nights (a period of twelve nights)
द्वादशरात्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्वादशरात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तुindeed/but
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
Formअव्यय
पूतात्माa purified-souled person
पूतात्मा:
Karta
TypeNoun
Rootपूतात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
Formअव्यय
भवेत्would become / becomes
भवेत्:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलोट्/विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
नरःa man
नरः:
Karta
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तत्from that / from there
तत्:
Apadana
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन (ततः = 'from that/therefrom')
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
Formअव्यय
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
Formअव्यय
गायत्र्याःof Gayatrī
गायत्र्याः:
Sambandha
TypeNoun
Rootगायत्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
स्थानम्place/abode
स्थानम्:
Karta
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
त्रैलोक्यपूजितम्worshipped in the three worlds
त्रैलोक्यपूजितम्:
TypeAdjective
Rootत्रैलोक्यपूजित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (स्थानम् इति विशेषणम्)
Speaker
पुलस्त्य उवाच
Characters & Entities
P
PulastyaG
GayatrīT
trailokya (the three worlds)S
sthāna (sacred site)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes