Shloka 1
Bhīmasena’s Discourse on Kāla, Resolve, and the Feasibility of Ajñātavāsa (भीमसेनस्य कालोपदेशः)
हि >> लय ० () है 7 षट्त्रिशो5ध्याय: युधिष्ठिरका भीमसेनको समझाना, व्यासजीका आगमन और युधिष्ठिरको प्रतिस्मृतिविद्याप्रदान तथा पाण्डवोंका पुन: काम्यकवनगमन वैशम्पायन उवाच भीमसेनवच: श्रुत्वा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिर: । निः:श्वस्य पुरुषव्याघ्र: सम्प्रदध्यौ परंतप:,वैशम्पायनजी कहते हैं-जनमेजय! भीमसेन-की बात सुनकर शत्रुओंको संताप देनेवाले पुरुषसिंह कुन्तीपुत्र युधिष्ठिर लम्बी साँस लेकर मन-ही-मन विचार करने लगे --'मैंने राजाओंके धर्म एवं वर्णोके सुनिश्चित सिद्धान्त भी सुने हैं, परंतु जो भविष्य और वर्तमान दोनोंपर दृष्टि रखता है, वही यथार्थदर्शी है
vaiśampāyana uvāca
bhīmasenavacaḥ śrutvā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |
niḥśvasya puruṣavyāghraḥ sampradadhyau parantapaḥ ||
Vaiśampāyana sprach: Als Yudhiṣṭhira—Kuntīs Sohn, ein Tiger unter den Männern und ein Verderber der Feinde—Bhīmasenas Worte hörte, holte er tief Atem und begann in sich zu sinnen. Dieser Augenblick war eine sittliche Zäsur: Ehe er handelte oder erwiderte, wandte sich der König der Abwägung zu und prüfte das Rechte angesichts gegenwärtigen Drucks und künftiger Folgen.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights ethical restraint: a righteous leader does not react impulsively to forceful counsel but pauses, breathes, and reflects—considering dharma along with the likely outcomes in both the present and the future.
After hearing Bhīma’s speech, Yudhiṣṭhira responds not with immediate action but with inward contemplation. The narrator (Vaiśampāyana) marks a transition from Bhīma’s urging to Yudhiṣṭhira’s thoughtful evaluation of the situation.