Shloka 9
कुम्भकर्णवधः — Kumbhakarṇa’s Fall and the Renewal of the Engagement
अथाप्येनं पश्यसि यं रथस्थं महाभुजं शालमिव प्रवृद्धम् । संदष्टौष्ठ॑ भ्रुकुटीसंहत भरुवं वृकोदरो नाम पतिममैष:,ये जो शाल (साखू)-के वृक्षकी तरह ऊँचे और विशाल भुजाओंसे सुशोभित वीर पुरुष तुझे रथमें बैठे दिखायी देते हैं, जो क्रोधके मारे भौंहें टेढ़ी करके दाँतोंसे अपने ओंठ चबा रहे हैं, ये मेरे दूसरे पति वृकोदर हैं। बड़े बलवान, सुशिक्षित और शक्तिशाली आजानेय नामक अश्व इन शूरशिरोमणिके रथको खींचते हैं। इनके सभी कर्म प्राय: ऐसे होते हैं, जिन्हें मानवजगत् नहीं कर सकता। ये अपने भयंकर पराक्रमके कारण इस भूतलपर भीमके नामसे विख्यात हैं
athāpy enaṁ paśyasi yaṁ rathasthaṁ mahābhujaṁ śālam iva pravṛddham | saṁdaṣṭauṣṭhaṁ bhru-kuṭī-saṁhata-bhruvaṁ vṛkodaro nāma patir mama eṣaḥ ||
Vaiśampāyana sprach: „Und nun, siehst du jenen Helden, der auf dem Wagen sitzt—mächtig an Armen, hoch aufragend wie ein voll ausgewachsener Śāla-Baum? Vor Zorn beißt er sich auf die Lippen, die Brauen sind zu finsterem Grimm zusammengezogen: Das ist mein Gemahl namens Vṛkodara. Durch seine furchterregende Tapferkeit ist er auf Erden unter dem Namen ‚Bhīma‘ berühmt.“
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how inner states (anger, determination, readiness for action) manifest outwardly in a warrior’s bearing, and how epic narrative uses physical imagery (tree-like stature, chariot posture) to signal character and capability—valor disciplined toward one’s duty.
The speaker points out a particular chariot-mounted hero to the listener, identifying him as Vṛkodara (Bhīma) and describing his imposing physique and visible anger—setting him apart as a formidable figure in the unfolding scene.