Previous Verse

Shloka 26

वनप्रस्थानम् (Departure for the Forest) — Āraṇyaka-parva, Adhyāya 24

लतावतानावनतः: स पाण्डवै- महाद्रुम: पठचभिरेव धन्विभि: । बभौ निवासोपगतैर्महात्मभि- महागिरिवारिणयूथपैरिव,जैसे महान्‌ पर्वत यूथपति गजराजोंसे सुशोभित होता है, उसी प्रकार, लतासमूहसे झुका हुआ वह महान्‌ वृक्ष वहाँ निवासके लिये आये हुए पाँच धनुर्धर महात्मा पाण्डवोंद्वारा शोभा पाने लगा

vaiśampāyana uvāca |

latāvatānāvanataḥ sa pāṇḍavaiḥ mahādrumaḥ pañcabhir eva dhanvibhiḥ |

babhau nivāsopagatair mahātmabhiḥ mahāgirivāraṇayūthapair iva ||

Vaiśampāyana sprach: Jener große Baum, von dichten Rankenmassen tief herabgebogen, gewann an Glanz, als die Pāṇḍavas—fünf großherzige Bogenschützen, die gekommen waren, dort zu wohnen—unter ihm Zuflucht nahmen; wie ein mächtiger Berg erstrahlt, wenn ihn Herden herrlicher Elefanten zieren.

लतावतानावनतःbent down by creeper-descents (masses of hanging creepers)
लतावतानावनतः:
Karta
TypeAdjective
Rootलतावतानावनत
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe/that
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
पाण्डवैःby the Pāṇḍavas
पाण्डवैः:
Karana
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Instrumental, Plural
महाद्रुमःthe great tree
महाद्रुमः:
Karta
TypeNoun
Rootमहाद्रुम
FormMasculine, Nominative, Singular
पञ्चभिःby five
पञ्चभिः:
Karana
TypeNumeral
Rootपञ्चन्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
धन्विभिःby bowmen/archers
धन्विभिः:
Karana
TypeNoun
Rootधन्विन्
FormMasculine, Instrumental, Plural
बभौshone/appeared splendid
बभौ:
TypeVerb
Rootभा
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular
निवासोपगतैःby those who had come for dwelling/residence
निवासोपगतैः:
Karana
TypeAdjective
Rootनिवासोपगत
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
महात्मभिःby great-souled ones
महात्मभिः:
Karana
TypeNoun
Rootमहात्मन्
FormMasculine, Instrumental, Plural
महागिरिःa great mountain
महागिरिः:
Karta
TypeNoun
Rootमहागिरि
FormMasculine, Nominative, Singular
वारिणाwith water
वारिणा:
Karana
TypeNoun
Rootवारि
FormNeuter, Instrumental, Singular
यूथपैःby herd-leaders (leaders of troops)
यूथपैः:
Karana
TypeNoun
Rootयूथप
FormMasculine, Instrumental, Plural
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Pāṇḍavas (five brothers)
G
great tree (mahādruma)
C
creepers/vines (latā)
M
mountain (mahāgiri)
E
elephant herd-leaders (vāraṇa-yūthapa)

Educational Q&A

The verse highlights how the presence of noble, disciplined persons brings dignity and auspiciousness to a place. Ethical excellence (mahātmatva) is portrayed as beautifying and elevating one’s surroundings, even in hardship such as forest exile.

During the Pāṇḍavas’ forest life, they arrive at a place to stay. A great tree, weighed down by creepers, is described as becoming especially splendid because the five bow-bearing Pāṇḍavas take up residence there—likened to a mountain adorned by majestic elephant herd-leaders.