Shloka 15
दुर्योधनस्य लज्जा-प्रायोपवेशविचारः
Duryodhana’s Shame and Consideration of Prāyopaveśa
स्थितो राज्ये च्युतान् राज्याच्छिया हीनाञ्छ़िया वृत: । असमृद्धान् समृद्धार्थ: पश्य पाण्डुसुतान् नृप,“इस समय तुम राजाके पदपर प्रतिष्ठित हो और पाण्डव राज्यसे भ्रष्ट हो गये हैं। तुम श्रीसम्पन्न हो और वे श्रीहीन हैं। तुम समृद्धिशाली हो और वे निर्धन हो गये हैं। नरेश्वर! तुम इसी दशामें चलकर पाण्डवोंको देखो
vaiśampāyana uvāca | sthito rājye cyutān rājāc chriyā hīnān chriyā vṛtaḥ | asamṛddhān samṛddhārthaḥ paśya pāṇḍusutān nṛpa ||
Vaiśampāyana sprach: „Du bist jetzt fest auf dem Thron gegründet, während die Söhne Pāṇḍus aus ihrem Reich gestürzt sind. Dich umgibt Wohlstand, sie aber sind der Glücksgunst beraubt. Du bist reich an Mitteln, sie sind verarmt. O König, geh und sieh die Pāṇḍavas in eben diesem Zustand.“
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral danger of taking pleasure in others’ downfall: worldly prosperity (śrī, samṛddhi) is unstable, and a king’s conduct should be governed by dharma rather than pride, mockery, or triumphalism over the displaced.
In the Vana Parva context, the speaker points out the contrast between the current ruler’s prosperity and the Pāṇḍavas’ loss of kingdom and hardship, urging the king to go and witness the Pāṇḍavas’ condition in exile—an action often tied to political spite and the testing of ethical restraint.