Shloka 13
Bhīmasena’s Capture by the Serpent and Nahūṣa’s Self-Disclosure (भीमसेन-भुजङ्गग्रहणं नहुषोपाख्यानप्रस्तावः)
जड़मानि च भूतानि सर्वाण्येवावतस्थिरे देवर्षयक्ष प्रवरास्तथैव च दिवौकस:,द्विजातियोंको किसी प्रकार भी वेदोंका भान नहीं हो पाता था। जनमेजय! भूमिके भीतर जो प्राणी निवास करते थे, वे भी पीड़ित हो उठे और अर्जुनको सब ओरसे घेरकर खड़े हो गये। उन सबके मुखपर विकृति आ गयी थी। वे हाथ जोड़े हुए थर-थर काँप रहे थे और अस्त्रोंके तेजसे संतप्त हो धनंजयसे प्राणोंकी भिक्षा माँग रहे थे। इसी समय ब्रह्मर्षि, सिद्ध महर्षि, समस्त जंगम प्राणी, श्रेष्ठ देवर्षि, देवता, यक्ष, राक्षस, गन्धर्व, पक्षी तथा आकाशचारी प्राणी सभी वहाँ आकर उपस्थित हो गये
vaiśampāyana uvāca |
jaḍamāni ca bhūtāni sarvāṇy evāvatasthire |
devarṣi-yakṣa-pravarās tathaiva ca divaukasaḥ ||
Vaiśampāyana sprach: Alle Wesen, selbst die, die erstarrt und betäubt waren, standen reglos da. Die Vornehmsten unter den göttlichen Sehern und den Yakṣas, ebenso wie die Bewohner des Himmels, waren ebenfalls zugegen—zusammengezogen von der überwältigenden Wucht des Augenblicks, als wäre die Ordnung der Welten selbst angehalten worden.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
When extraordinary power is unleashed, its effects are not merely personal or local; it can arrest and summon the attention of the entire cosmic community. The verse underscores restraint and responsibility: forces that shake the worlds demand dharmic self-control and ethical awareness.
The scene depicts a moment of overwhelming intensity in which all beings become motionless, and eminent celestial classes—divine seers, Yakṣas, and other heaven-dwellers—are present, as if compelled to witness the event.