Shloka 69
Kailāsa-darśana, Badarī-vāsa, and Sarasvatī–Dvaitavana Transition (कैलासदर्शन–बदरीवास–सरस्वतीद्वैतवनगमनम्)
सर्व विश्रावयामास यथाभूतं महाद्ुते महाद्युते! मातलिने मेरा सारा कार्य, जो कुछ जैसे हुआ था, देवराज इन्द्रसे विस्तारपूर्वक कह सुनाया ।। हिरण्यपुरघातं च मायानां च निवारणम्,हिरण्यपुरका विध्वंस, दानवी मायाका निवारण तथा महाबलवान् निवातकवचोंका युद्धमें वध सुनकर मरुत् आदि देवताओंसहित भगवान् सहस्नलोचन इन्द्र अत्यन्त प्रसन्न हो मुझे साधुवाद देने लगे और मुझे प्रेम पूर्वक हृदयसे लगाकर मुसकराते हुए मेरा मस्तक सूँघा। तत्पश्चात् देवराजने बार-बार मुझे सान्त्वना देते हुए देवताओंके साथ यह मधुर वचन कहा--'पार्थ! तुमने युद्धमें वह कार्य किया है, जो देवताओं और असुरोंके लिये भी असम्भव है
arjuna uvāca | sarvaṁ viśrāvayāmāsa yathābhūtaṁ mahādyute mahādyute | mātaline mayā sarvaṁ kāryaṁ yathā yathābhavat tat devarājāya indrāya vistareṇa nyavedayat || hiraṇyapuraghātaṁ ca māyānāṁ ca nivāraṇam | nivātakavacānāṁ ca mahābalānāṁ raṇe vadham | śrutvā marudādibhir devaiḥ saha sahasrākṣa indro ’tyantaṁ prīto māṁ sādhvavādena praśaśaṁsa | premṇā ca hṛdayena saṁpariṣvajya smayamānaḥ mama mūrdhānaṁ jaghrāṇa | tataḥ sa devarāṭ punar punar māṁ sāntvayitvā devaiḥ saha idaṁ madhuraṁ vacanam abravīt— “pārtha! tvayā raṇe tat karma kṛtaṁ yad devāsurair api aśakyam” ||
Arjuna sprach: „O Glänzender, o überaus Glänzender! Ich berichtete alles genau so, wie es sich zugetragen hatte. Matali schilderte ich das ganze Werk ausführlich, und er wiederum trug es Indra, dem König der Götter, vollständig vor. Als Indra von der Zerstörung Hiraṇyapuras, von der Vereitelung der dämonischen Zauberkünste und von der Erschlagung der überaus mächtigen Nivātakavacas im Kampf hörte, wurde er — zusammen mit den Maruts und den übrigen Göttern — von großer Freude erfüllt. Er pries mich mit Worten der Zustimmung, umarmte mich liebevoll, lächelte und roch, als inniges Zeichen des Segens, an meinem Haupt. Dann tröstete mich der Herr der Götter wieder und wieder und sprach, mit den versammelten Gottheiten, diese süßen Worte: ‘Pārtha, im Krieg hast du eine Tat vollbracht, die selbst für Götter und Asuras unmöglich ist.’“
अजुन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights kṣatriya-dharma joined with integrity: Arjuna reports events truthfully (yathābhūtam) and is honored not merely for victory but for overcoming deceptive māyā and accomplishing a task deemed beyond even gods and asuras—suggesting that disciplined courage and steadfastness against delusion are ethically praiseworthy.
After the campaign against the demons, Arjuna’s deeds—Hiraṇyapura’s fall, the neutralization of demonic illusions, and the killing of the Nivātakavacas—are conveyed to Indra. Indra, with the Maruts and other gods, rejoices, praises Arjuna, embraces him, blesses him affectionately, and declares his feat unparalleled.