Shloka 18
गन्धमादन-हिमवत्प्रयाणे युधिष्ठिर-भीमसंवादः
Yudhiṣṭhira–Bhīma Dialogue on the Gandhamādana–Himavat Ascent
युधिछिर उवाच एवं ते भाषमाणस्य बल॑ भीमाभिवर्धताम् | यत् त्वमुत्सहसे वोढुं पाउ्चालीं च यशस्विनीम्,युधिष्ठिर बोले--भीमसेन! इस प्रकार (उत्साहपूर्ण) बातें करते हुए तुम्हारा बल बढ़े, क्योंकि तुम यशस्विनी द्रौपदी तथा नकुल-सहदेवको भी वहन करके ले चलनेका उत्साह रखते हो। तुम्हारा कल्याण हो। यह साहस तुम्हारे सिवा और किसीमें नहीं है। तुम्हारे बल, यश, धर्म और कीर्तिका विस्तार हो। महाबाहो! तुम द्रौपदीसहित दोनों भाई नकुल- सहदेवको भी स्वयं ही ले चलनेकी शक्ति रखते हो, इसलिये कभी तुम्हें ग्लानि न हो तथा किसीसे भी तुम्हें तिरस्कृत न होना पड़े
yudhiṣṭhira uvāca | evaṃ te bhāṣamāṇasya balaṃ bhīmābhivardhatām | yat tvam utsahase voḍhuṃ pāñcālīṃ ca yaśasvinīm |
Yudhiṣṭhira sprach: „Während du so voller Tatkraft redest, möge deine Kraft, o Bhīma, immer weiter wachsen. Denn du hast den Mut, auch die ruhmreiche Pāñcālī zu tragen. Dein Entschluss zeigt die Macht standhafter Pflicht: die zu schützen und zu stützen, die von dir abhängen, selbst wenn der Weg hart ist.“
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharma expressed as protective responsibility: true strength is not mere force but the resolve to support and safeguard others in hardship, and leaders should encourage such selfless courage.
In the forest-exile context, Yudhiṣṭhira responds to Bhīma’s spirited words by blessing his strength and commending his readiness to bear the burden of ensuring Pāñcālī’s welfare during difficult travel and adversity.