Shloka 63
Bhāgīratha’s Tapas and the Petition to Gaṅgā (गङ्गावतरण-प्रसङ्गः)
पुत्रत्वे कल्पयामास समुद्रं वरुणालयम् | प्रशास्य सुचिरं काल॑ राज्यं राजीवलोचन:,कमलके समान नेत्रोंवाले सगरने वरुणालय समुद्रको अपना पुत्र माना और दीर्घकालतक राज्यशासन करके अन्तमें अपने पौत्र अंशुमानूपर राज्यका सारा भार रखकर वे स्वर्गलेकको चले गये। महाराज! धर्मात्मा अंशुमान् भी अपने पितामहसगरके समान ही समुद्रसे घिरी हुई इस वसुधाका पालन करते रहे। उनके एक पुत्र हुआ जिसका नाम दिलीप था। वह भी धर्मका ज्ञाता था
sagara uvāca | putratve kalpayāmāsa samudraṃ varuṇālayam | praśāsya suciraṃ kālaṃ rājyaṃ rājīvalocanaḥ ||
Sagara, der lotosäugige König, betrachtete den Ozean—Varuṇas Wohnstatt—als seinen eigenen Sohn. Nachdem er das Reich über sehr lange Zeit regiert hatte, übergab er schließlich die ganze Last der Herrschaft seinem Enkel Aṃśumān und ging in den Himmel ein. O König, auch der rechtschaffene Aṃśumān beschützte, wie sein Großvater Sagara, diese vom Meer umgürtete Erde. Ihm wurde ein Sohn geboren, Dilīpa genannt, ebenfalls ein Kenner des Dharma.
सगर उवाच
Educational Q&A
The passage highlights rājadharma: a king rules for the welfare of the realm, then responsibly transfers authority to a worthy successor. It also frames nature (the ocean, Varuṇa’s abode) within a moral-cosmic relationship, suggesting reverence and stewardship rather than exploitation.
Sagara speaks of a royal succession: Sagara, after long rule, entrusts the kingdom to his grandson Aṃśumān and ascends to heaven. Aṃśumān continues righteous protection of the earth and fathers a son, Dilīpa, who is described as a knower of dharma.