Shloka 56
Udyoga-parva Adhyāya 71 — Kṣatra-dharma Counsel, Public Legitimacy, and Mobilization
ये होव धीरा ह्वीमन्त आर्या: करुणवेदिन:,जो लोग धीर-वीर, लज्जाशील, श्रेष्ठ और दयालु हैं, वे ही प्राय: युद्धमें मारे जाते हैं और अधम श्रेणीके मनुष्य जीवित बच जाते हैं। जनार्दन! शत्रुओंको मारनेपर भी उनके लिये सदा मनमें पश्चात्ताप बना रहता है
ye ha vā dhīrā hrīmantā āryāḥ karuṇavedinaḥ | te hi prāyo yuddhe hanyante ’dhamā jīvanti mānavāḥ || janārdana! śatrūn hatvāpi teṣāṃ sadā manasi paścāttāpo bhavati ||
Die Standhaften, Schamhaften, Edlen und Mitfühlenden—gerade sie, so scheint es, fallen am häufigsten im Krieg, während Menschen niederer Art überleben. O Janārdana, selbst nachdem man die Feinde erschlagen hat, bleibt ihretwegen ein beständiger Reue im Herzen.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral paradox of war: the virtuous—steady, modest, noble, compassionate—often perish, while the ignoble survive; and even when killing is directed against enemies, ethical sensitivity produces lasting remorse.
Yudhiṣṭhira addresses Kṛṣṇa (Janārdana), lamenting the injustice and inner cost of warfare: good people are cut down, and the act of slaying foes leaves a persistent burden of regret in the mind.