Shloka 38
Udyoga-parva Adhyāya 71 — Kṣatra-dharma Counsel, Public Legitimacy, and Mobilization
अद्वीको वा विमूढो वा नैव स्त्री न पुन: पुमान् । नास्याधिकारो धर्मेडस्ति यथा शूद्रस्तथैव सः:,जो निर्लज्ज अथवा मूर्ख है, वह न तो स्त्री है और न पुरुष ही है। उसका धर्म-कर्ममें अधिकार नहीं है। वह शूद्रके समान है
advīko vā vimūḍho vā naiva strī na punaḥ pumān | nāsyādhikāro dharme 'sti yathā śūdras tathaiva saḥ ||
Yudhiṣṭhira sprach: «Ob einer schamlos ist oder in Verblendung lebt, er ist weder wahrhaft Frau noch wahrhaft Mann. In Angelegenheiten des Dharma hat er keinen Anspruch; hinsichtlich der Befähigung zu rechtem Wandel ist er nicht besser zu achten als ein Śūdra.»
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Moral and spiritual eligibility (adhikāra) depends on character: shamelessness and delusion undermine a person’s claim to act or speak with authority in dharma. The verse uses a socially coded comparison (“like a śūdra”) to stress lack of entitlement, not biological sex.
In Udyoga Parva’s pre-war negotiations and counsel, Yudhiṣṭhira articulates a stern ethical judgment: a person who is shameless or foolish forfeits standing in dharma, emphasizing that inner conduct—not mere identity—grounds moral authority.