Shloka 25
Udyoga-parva Adhyāya 71 — Kṣatra-dharma Counsel, Public Legitimacy, and Mobilization
एतामवस्थां प्राप्यैके मरणं वव्रिरे जना: । ग्रामायैके वनायैके नाशायैके प्रवव्रजु:,इस निर्धन अवस्थाको पाकर कितने ही मनुष्योंने मृत्युका वरण किया है। कुछ लोग गाँव छोड़कर दूसरे गाँवमें जा बसे हैं, कितने ही जंगलोंमें चले गये हैं और कितने ही मनुष्य प्राण देनेके लिये घरसे निकल पड़े हैं
etām avasthāṁ prāpyaike maraṇaṁ vavrirē janāḥ | grāmāyaike vanāyaike nāśāyaike pravavrajuḥ ||
Yudhiṣṭhira sprach: „In einen solchen Zustand geraten, wählen manche den Tod. Manche verlassen ihr Dorf und siedeln sich anderswo an; manche ziehen sich in den Wald zurück; und manche, auf den eigenen Untergang aus, gehen aus dem Haus fort, als wollten sie das Leben selbst aufgeben.“
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how extreme hardship can drive people toward self-destruction or flight, implying an ethical responsibility for rulers and society to prevent conditions that crush human dignity and push individuals into despair.
Yudhiṣṭhira describes the human consequences of a dire condition: some choose death, some migrate from their village, some retreat to the forest, and some leave home with the intention of perishing—underscoring the severity of the crisis being discussed.