Shloka 27
Sanatsujāta on the Imperceptible Eternal Light (यत्तच्छुक्रं महज्ज्योतिः)
जैसे सब ओर जलसे परिपूर्ण बड़े जलाशयके प्राप्त होनेपर जलके लिये अन्यत्र जानेकी आवश्यकता नहीं होती, उसी प्रकार आत्मज्ञानीके लिये सम्पूर्ण वेदोंमें कुछ भी प्राप्त करनेयोग्य शेष नहीं रह जाता ।।
yathā sarvataḥ jalena paripūrṇe mahati jalāśaye prāpte jalārtham anyatra gantum na āvaśyakam, tathā ātmajñāninaḥ sarveṣu vedeṣu kiñcid api prāptavyaṁ śeṣaṁ na tiṣṭhati. aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo mahātmā na dṛśyate sauhṛdi sanniviṣṭaḥ; ajaḥ akṣaraḥ divārātram atandritaḥ—taṁ santaṁ matvā kaviḥ āste prasannaḥ.
Wie man, wenn man ein großes Wasserbecken erreicht hat, das ringsum von Wasser erfüllt ist, nicht mehr anderswo nach Wasser zu suchen braucht, so bleibt dem Selbsterkenner aus allen Veden nichts mehr zu gewinnen. Das große Selbst, der Purusha von Daumengröße, wohnt im Herzen und wird doch nicht von allen gesehen. Ungeboren und unvergänglich, wacht er unermüdlich bei Tag und bei Nacht. Wer ihn als das Wirkliche erkennt, der Weise, ruht in heiterer Freude.
सनत्सुजात उवाच
Educational Q&A
Sanatsujāta teaches that once the Self is realized, scriptural learning no longer remains an external ‘means to gain’—like water-seeking ends when one reaches a full reservoir. The supreme inner Person, subtle and heart-abiding, is unborn and imperishable; knowing Him brings settled serenity and freedom from dependence on outer supports.
In Udyoga Parva, as the Kuru crisis moves toward war, Dhṛtarāṣṭra is instructed by the sage Sanatsujāta. The discourse shifts the king’s attention from anxiety, policy, and mere textual knowledge to the inner ground of dharma—Self-knowledge—present in the heart and capable of granting clarity and peace amid impending conflict.