Shloka 39
हंस–साध्यसंवादः, वाक्-निग्रहः, महाकुल-लक्षणम्, शान्ति-उपायः
Hamsa–Sādhya Dialogue; Restraint of Speech; Marks of Noble Lineage; Means to Peace
उत्पाद्य पुत्राननृणां श्व कृत्वा वृत्तिं च तेभ्योडनुविधाय कांचित् । स्थाने कुमारी: प्रतिपाद्य सर्वा अरण्यसंस्थो<थ मुनिर्बुभूषेत्,पुत्रोंको उत्पन्न कर उन्हें ऋणके भारसे मुक्त करके उनके लिये किसी जीविकाका प्रबन्ध कर दे; अपनी सभी कन्याओंका योग्य वरके साथ विवाह कर दे तत्पश्चात् वनमें मुनिवृत्तिसे रहनेकी इच्छा करे
utpādya putrān anṛṇāṁś ca kṛtvā vṛttiṁ ca tebhyo 'nuvadhāya kāñcit | sthāne kumārīḥ pratipādya sarvā araṇya-saṁstho 'tha munir bubhūṣet ||
Vidura sprach: Nachdem man Söhne gezeugt, sie von der Last der Schulden befreit und ihnen einen passenden Lebensunterhalt eingerichtet hat; nachdem man alle Töchter zur rechten Zeit mit würdigen Gatten verheiratet hat—erst dann soll ein Mann sich in den Wald zurückziehen, um das disziplinierte Leben eines Weisen zu führen. Entsagung ist kein Entkommen vor Verantwortung, sondern erst nach erfüllter Pflicht angemessen.
विदुर उवाच
Educational Q&A
Renunciation (forest-dwelling, sage-life) is proper only after completing household duties: raising children, settling them with livelihood, and marrying daughters appropriately. Dharma requires responsibility before withdrawal.
Vidura is giving ethical counsel (nīti) in the Udyoga Parva, outlining the correct sequence of life: fulfill familial and social obligations first, and only then adopt the ascetic/forest stage.