Shloka 40
उद्योगपर्व — अध्याय 33: धृतराष्ट्र-विदुर संवादः (विदुरनीतिः)
मानेन रक्ष्यते धान्यमश्चान् रक्षत्यनुक्रम: । अभीक्ष्णदर्शनं गाश्च स्त्रियो रक्ष्या: कुचैलत:,भलीभाँति सँभालकर रखनेसे नाजकी रक्षा होती है, फेरनेसे घोड़े सुरक्षित रहते हैं, बारंबार देख-भाल करनेसे गौओंकी तथा मैले वस्त्रोंसे स्त्रियोंकी रक्षा होती है
mānena rakṣyate dhānyam aśvān rakṣaty anukramaḥ | abhīkṣṇadarśanaṃ gāś ca striyo rakṣyāḥ kucailataḥ ||
Vidura lehrt, dass Verschiedenes durch verschiedene Arten der Fürsorge bewahrt wird: Getreide wird durch rechtes Maß und ehrerbietige Behandlung gesichert; Pferde bleiben durch geordnete Zucht und disziplinierte Führung sicher und dienstbar; Rinder werden durch häufige Kontrolle geschützt; und Frauen sind vor den Gefahren zu bewahren, die mit schmutzigen Gewändern und unreiner Umgebung einhergehen. Die Lehre lautet: Schutz ist nicht bloß Gewalt, sondern situationsgerechte Wachsamkeit und gute Ordnung.
विदुर उवाच
Educational Q&A
Protection succeeds when it matches the nature of what is protected: grain needs careful measuring/handling, horses need disciplined regimen, cattle need frequent inspection, and human welfare requires cleanliness and attentive guardianship. Vidura’s point is practical dharma—order, vigilance, and appropriate care prevent loss and harm.
In Udyoga Parva, Vidura offers counsel in the tense lead-up to war, presenting maxims of niti (wise conduct). Here he lists everyday examples to illustrate how a ruler or householder should maintain security and well-being through systematic management rather than negligence.