Shloka 6
Udyoga-parva Adhyāya 28: Dharmādharmalakṣaṇa in Āpad
Crisis-Discernment of Right and Wrong
कर्मणा<<हु: सिद्धिमेके परत्र हित्वा कर्म विद्यया सिद्धिमेके । नाभुज्जानो भक्ष्यभोज्यस्य तृप्येद् विद्वानपीह विदहितं ब्राह्म॒णानाम्,कोई तो (गृहस्थाश्रममें रहकर) कर्मयोगके द्वारा ही परलोकमें सिद्धि-लाभ होनेकी बात बताते हैं,- दूसरे लोग कर्मको त्यागकर ज्ञानके द्वारा ही सिद्धि (मोक्ष)-का प्रतिपादन करते हैं। विद्वान् पुरुष भी इस जगत्में भक्ष्य-भोज्य पदार्थोको भोजन किये बिना तृप्त नहीं हो सकता, अतएव दिद्वान् ब्राह्मणके लिये भी क्षुधानिवृत्तिके लिये भोजन करनेका विधान है
karmaṇā huḥ siddhim eke paratra hitvā karma vidyayā siddhim eke | nābhujjāno bhakṣyabhojyasya tṛpyed vidvān apīha vihitaṃ brāhmaṇānām ||
Vāyu sprach: „Einige erklären, Vollendung im Jenseits werde durch Handeln erlangt; andere lehren, Vollendung werde durch Erkenntnis gewonnen, nachdem man das Handeln aufgegeben hat. Doch selbst ein Gelehrter kann in dieser Welt nicht zufrieden sein, ohne zu essen, was zu essen und zu genießen taugt. Darum ist auch den Brāhmaṇas das Essen geboten, um den Hunger zu stillen.“
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse contrasts two paths—attainment through action (karma) and attainment through knowledge (vidyā/jñāna)—and then grounds the discussion in practical dharma: regardless of learning, embodied life requires food, so śāstra permits and prescribes eating (even for Brahmins) to relieve hunger.
Vāyu (the wind-god) is speaking and offering a dharma-oriented reflection: debates about renunciation versus action must still account for basic human necessities, and religious discipline is not meant to deny legitimate bodily maintenance.