Shloka 40
भीष्मस्वप्न-स्मृत्युपाख्यानम् | Bhīṣma’s Dream-Linked Recollection of the Paraśurāma Combat
कुरुनन्दन! काशिराजकी वह कन्या तीर्थसेवनके लोभसे वत्सदेशकी भूमिपर इधर- उधर दौड़ती फिरती थी ।। सा नदी वत्सभूम्यां तु प्रथिताम्बेति भारत । वार्षिकी ग्राहबहुला दुस्तीर्था कुटिला तथा,भारत! कुछ कालके पश्चात् वह वत्सदेशकी भूमिमें अम्बा नामसे प्रसिद्ध नदी हुई, जो केवल बरसातमें जलसे भरी रहती थी। उसमें बहुत-से ग्राह निवास करते थे। उसके भीतर उतरना और स्नान आदि तीर्थकृत्योंका सम्पादन बहुत ही कठिन था। वह नदी टेढ़ी-मेढ़ी होकर बहती थी
kurunandana! kāśirājakī sā kanyā tīrthasevanalobhena vatsadeśasya bhūmau itastataḥ dhāvantī paribhramantī āsīt. sā nadī vatsabhūmyāṃ tu prathitā ‘ambā’ iti bhārata; vārṣikī grāhabahulā duṣṭīrthā kuṭilā tathā.
Rama sprach: „O Nachkomme der Kuru, jene Jungfrau, die Tochter des Königs von Kāśī, lief aus Gier, heilige Furten aufzusuchen, hierhin und dorthin über das Land der Vatsa. Mit der Zeit, o Bhārata, wurde sie in Vatsa als der Fluss ‚Ambā‘ bekannt—ein saisonaler Strom, der nur in der Regenzeit anschwillt, von Krokodilen wimmelnd, schwer zu betreten für Bad und Riten, und in seinem Lauf gewunden.“
राम उवाच
Educational Q&A
The verse frames intense desire—even for religious acts like tīrtha-visiting—as ethically ambivalent: when driven by lobha (craving), it can lead to hardship and danger. It also underscores discernment in ritual practice: not every ‘tīrtha’ is easily or safely accessible, and sacred intent should be guided by prudence.
Rama describes a Kāśī princess who roams the Vatsa region out of eagerness to visit sacred fords. Over time she becomes identified with (or transformed into) a river called Ambā in Vatsa—seasonal, crocodile-filled, difficult for bathing rites, and winding—providing an etiological account for the river’s name and character.