Shloka 46
Pāṇḍava-senā-niryāṇa and Vyūha-vibhāga (पाण्डवसेनानिर्याण तथा व्यूहविभाग)
अनुनीय च तान् सर्वान् यथामान्यं यथावय: । धर्मराजस्तदा वाक्य तत्प्राप्यं प्रत्यभाषत,तदनन्तर धर्मराजने उन समस्त राजाओंको उनकी अवस्था और प्रतिष्ठाके अनुसार अनुनय-विनय करके शान्त किया और दुर्योधनको देनेयोग्य जो संदेश था, उसे इस प्रकार कहा--
anunīya ca tān sarvān yathāmānyaṃ yathāvayaḥ | dharmarājas tadā vākyaṃ tatprāpyaṃ pratyabhāṣata ||
Sañjaya sprach: Nachdem Dharmarāja all jene Könige mit gebührender Höflichkeit—jeden nach Rang und Alter—besänftigt und versöhnt hatte, sprach er sodann die Botschaft aus, die Duryodhana zu überbringen war, in einer Weise, wie es der Anlass verlangte.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights ethical diplomacy: a leader should first calm an assembly through respectful, context-sensitive speech—honoring people according to status and seniority—before delivering a difficult or consequential message.
Sañjaya narrates that Yudhiṣṭhira (Dharmarāja) has pacified the gathered kings with courteous words suited to each person’s rank and age, and then proceeds to state the message intended for Duryodhana.