Shloka 125
Ulūka’s Provocation and Keśava’s Counter-Message (उलूकदूत्ये केशवप्रत्युत्तरम्)
तदा मनस्ते त्रिदिवादिवाशुचे- निवर्तिता पार्थ महीप्रशासनात् | प्रशाम्य राज्यं हि सुदुर्लभं त्वया बुभूषित: स्वर्ग इवातपस्विना,'पार्थ! जैसे अपवित्र मनुष्यका मन स्वर्गकी ओरसे निवृत्त हो जाता है (क्योंकि उसके लिये स्वर्गकी प्राप्ति असम्भव है), उसी प्रकार तुम्हारा मन भी उस समय इस पृथ्वीपर राज्यशासन करनेसे निराश होकर निवृत्त हो जायगा। अर्जुन! शान्त होकर बैठ जाओ। राज्य तुम्हारे लिये अत्यन्त दुर्लभ है। जिसने तपस्या नहीं की है, वह जैसे स्वर्ग पाना चाहे, उसी प्रकार तुमने भी राज्यकी अभिलाषा की है
tadā manas te tridivād ivāśuce nivartitā pārtha mahīpraśāsanāt | praśāmya rājyaṃ hi sudurlabhaṃ tvayā bubhūṣitaḥ svarga ivātapasvinā ||
Sanjaya sprach: „O Pārtha, wie sich der Geist eines Unreinen vom Himmel abwendet—weil der Himmel für ihn unerreichbar ist—, so wird sich auch zu jener Zeit dein Geist in Verzweiflung von der Herrschaft über die Erde abwenden. Sei ruhig und setz dich: das Königtum ist für dich überaus schwer zu erlangen. Wie einer, der keine Askese geübt hat, dennoch nach dem Himmel verlangt, so hast auch du nach der Souveränität verlangt.“
संजय उवाच
Educational Q&A
Desire must be matched by qualification and discipline: sovereignty, like heaven, is not gained merely by wishing. The verse stresses self-restraint (praśānti) and implies that legitimate power requires prior merit—especially tapas (austerity, disciplined effort) and fitness for rule.
Sanjaya addresses Arjuna (Partha) with a sobering comparison: just as an unpurified person gives up hope of heaven, Arjuna will (or should) abandon the expectation of ruling the earth. He urges Arjuna to calm down and accept that kingship is extremely difficult for him to obtain in the present situation.