Shloka 4
धृतराष्ट्रस्य वंशोपदेशः
Dhṛtarāṣṭra’s Dynastic Counsel on Legitimate Rule
“तात! जैसे प्रतीपपुत्र शान्तनु इस कुलकी भलाईमें ही लगे रहे, जैसे देवव्रत भीष्म इस कुलकी वृद्धिके लिये ही यहाँ स्थित हैं, उसी प्रकार सत्य-प्रतिज्ञ एवं जितेन्द्रिय राजा पाण्डु भी रहे हैं। वे कुरुकुलके राजा होते हुए भी सदा धर्ममें ही मन लगाये रहते थे। वे उत्तम व्रतके पालक तथा चित्तको एकाग्र रखनेवाले थे ।। ज्येष्ठाय राज्यमददाद् धृतराष्ट्राय धीमते । यवीयसे तथा क्षत्त्रे कुरूणां वंशवर्धन:,“कुरुवंशकी वृद्धि करनेवाले पाण्डुने अपने बड़े भाई बुद्धिमान् धृतराष्ट्रको तथा छोटे भाई विदुरको अपना राज्य धरोहररूपसे दिया
tāta! yathā pratīpaputraḥ śāntanuḥ asya kulasya hitāyaiva nityaṃ pravṛttaḥ, yathā ca devavrato bhīṣmaḥ asya kulasya vṛddhaye iha sthitaḥ, tathā satya-pratijñaḥ jitendriyaś ca rājā pāṇḍur api āsīt. sa kurukulasyādhipatir api san sadā dharme eva manaḥ nyaveśayat. sa uttama-vrata-pālakaḥ ekāgra-cittaś ca āsīt. jyeṣṭhāya rājyaṃ adadād dhṛtarāṣṭrāya dhīmate, yavīyase tathā kṣattre kurūṇāṃ vaṃśa-vardhanaḥ.
„Mein Kind! Wie Śāntanu, der Sohn Pratīpas, sich ganz dem Wohl dieses Geschlechts widmete, und wie Devavrata—Bhīṣma—hier zum Wachstum dieses Hauses steht, so war auch König Pāṇḍu: der Wahrheit seines Gelübdes treu und Herr seiner Sinne. Obgleich er König der Kurus war, war sein Geist stets auf Dharma gerichtet. Er bewahrte vortreffliche Gelübde und war von konzentriertem Sinn. Dieser Pāṇḍu, Mehrer des Kuru-Stammes, vertraute das Reich seinem älteren Bruder, dem weisen Dhṛtarāṣṭra, und ebenso dem jüngeren kṣattṛ (Vidura) an—als ein Gut, das zu hüten war.“
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse praises rulers who subordinate personal power to dharma and the welfare of the lineage. Pāṇḍu is held up as a model of self-control and vow-keeping, showing that legitimate authority is sustained by ethical restraint and responsible stewardship.
Vāyudeva addresses someone affectionately (“tāta”) and recalls exemplary figures of the Kuru line—Śāntanu, Bhīṣma, and Pāṇḍu. He emphasizes that Pāṇḍu, though king, remained devoted to dharma and entrusted the kingdom to his elder brother Dhṛtarāṣṭra and to the younger kṣattṛ (Vidura) as a protected charge.