Shloka 11
Udyoga Parva Adhyāya 132 — Vidura’s Counsel on Udyama, Yaśas, and Kṣātra-Dharma
Devanagari script
अप्यरे: श्येनवच्छिद्रं पश्येस्त्वं विपरिक्रमन् । विनदन् वाथवा तृष्णीं व्योम्नि वापरिशड्कितः,आकाशमें नि:शंक होकर उड़नेवाले बाज पक्षीकी भाँति रणभूमिमें निर्भय विचरता हुआ तू गर्जना करके अथवा चुप रहकर शत्रुके छिद्र देखता रह
Transliteration
apy areḥ śyenavac chidraṃ paśyes tvaṃ viparikraman | vinadan vāthavā tṛṣṇīṃ vyomni vāpariśaṅkitaḥ ||
Translation
Bewege dich furchtlos über das Schlachtfeld, wie ein Habicht, der unzögernd im offenen Himmel fliegt. Ob du laut aufbrüllst oder schweigst: Halte stets Ausschau nach der verwundbaren Öffnung des Feindes—seiner „Lücke“—und handle mit wacher, disziplinierter Tapferkeit.
Word by Word
अपिeven/also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
अरेःof the enemy
अरेः:
TypeNoun
Rootअरि
FormMasculine, Genitive, Singular
श्येनवत्like a hawk
श्येनवत्:
TypeIndeclinable
Rootश्येनवत्
छिद्रम्gap/weak point
छिद्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootछिद्र
FormNeuter, Accusative, Singular
पश्येःyou should see/observe
पश्येः:
TypeVerb
Rootदृश्
FormOptative (Vidhi-lin), Second, Singular, Parasmaipada
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Nominative, Singular
विपरिक्रमन्moving about/roaming
विपरिक्रमन्:
Karta
TypeVerb
Rootविपरिक्रम्
FormPresent active participle (शतृ), Masculine, Nominative, Singular
विनदन्roaring/sounding
विनदन्:
Karta
TypeVerb
Rootनद्
FormPresent active participle (शतृ), Masculine, Nominative, Singular
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
अथवाor else
अथवा:
TypeIndeclinable
Rootअथवा
तृष्णीम्silently
तृष्णीम्:
TypeIndeclinable
Rootतृष्णीम्
व्योम्निin the sky
व्योम्नि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootव्योमन्
FormNeuter, Locative, Singular
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
अपरिशङ्कितःunhesitating/unafraid
अपरिशङ्कितः:
Karta
TypeAdjective
Rootअपरिशङ्कित
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
वायुदेव उवाच
Characters & Entities
व
वायुदेव (Vāyudeva)श
शत्रु (enemy)श
श्येन (hawk)व
व्योम/आकाश (sky)र
रणभूमि (battlefield)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes