Shloka 1
Divodāsa–Mādhavī Saṃvāda: Pratardana-janma and Kanyā-niryātana (दिवोदास–माधवी संवादः / प्रतर्दन-जननम् / कन्या-निर्यातनम्)
ऑपन-आक्रात बछ। अं क्ाञाज षोडशाधिकशततमोब<्ध्याय: हर्यश्वका दो सौ श्यामकर्ण घोड़े देकर ययातिकन्याके गर्भसे वसुमना नामक पुत्र उत्पन्न करना और गालवका इस कन्याके साथ वहाँसे प्रस्थान नारद उवाच हर्यश्वस्त्वब्रवीद् राजा विचिन्त्य बहुधा ततः । दीर्घमुष्णं च नि:श्वस्य प्रजाहेतोर्नपोत्तम:
nārada uvāca |
haryaśvas tv abravīd rājā vicintya bahudhā tataḥ |
dīrgham uṣṇaṃ ca niḥśvasya prajā-hetor nṛpottamaḥ ||
Nārada sprach: Daraufhin redete König Haryaśva, nachdem er die Sache auf vielerlei Weise erwogen hatte. Der Beste der Könige stieß einen langen, heißen Seufzer aus—beschwert von der Sorge um Nachkommenschaft und die Fortdauer seines Geschlechts—und sprach mit dem Ernst dessen, der die Pflicht der Dynastie über die eigene Bequemlichkeit stellen muss.
नारद उवाच
Educational Q&A
A ruler’s deliberation is framed by dharma: personal feelings are acknowledged (the long, heated sigh), yet the deciding motive is prajā-hetu—responsibility toward progeny, succession, and the stability of the realm.
Narada narrates that King Haryaśva, after much reflection, finally speaks; his deep sigh signals the weight of a difficult decision connected with securing offspring/continuity.