Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

Udyoga Parva, Adhyāya 101: Bhogavatī-varṇana, Nāga-vaṃśa-kathana, and Sumukha-vivāha-prastāva

ये सुरभि पृथ्वीके सारतत्त्वसे प्रकट, छः रसोंके सारभागसे संयुक्त एवं सर्वोत्तम, अनिर्वचनीय एकरसरूप क्षीरको सदा अपने स्तनोंसे प्रवाहित करती रहती हैं ।। अमृतेनाभितृप्तस्य सारमुद्गिरत: पुरा । पितामहस्य वदनादुदतिष्ठ दनिन्दिता

amṛtenābhitṛptasya sāram udgirataḥ purā | pitāmahasya vadanād udatīṣṭha daninditā ||

Nārada sprach: „Einst, als der Ahnvater (Brahmā), vom amṛta völlig gesättigt, die Essenz (der Schöpfung) aussprach, erhob sich aus seinem Mund—o Tadelloser—jene wunderbare, unvergleichliche Milch: von einem einzigen Geschmack und doch erhaben, die unaufhörlich aus den Zitzen Surabhīs, der göttlichen Kuh, strömt. Dies ruft in Erinnerung, dass die Nahrung der Welt in einer reinen, lebensspendenden Essenz gründet, die Dharma und Wohlergehen trägt.“

अमृतेनwith nectar
अमृतेन:
Karana
TypeNoun
Rootअमृत
FormNeuter, Instrumental, Singular
अभितृप्तस्यof (one) fully satisfied
अभितृप्तस्य:
TypeAdjective
Rootअभि-तृप्
FormMasculine, Genitive, Singular
सारम्essence
सारम्:
Karma
TypeNoun
Rootसार
FormMasculine, Accusative, Singular
उद्गिरतःof (him) uttering / emitting
उद्गिरतः:
TypeVerb
Rootउद्-गॄ
FormMasculine, Genitive, Singular
पुराformerly; once
पुरा:
TypeIndeclinable
Rootपुरा
पितामहस्यof the Grandsire (Brahmā)
पितामहस्य:
TypeNoun
Rootपितामह
FormMasculine, Genitive, Singular
वदनात्from (his) mouth
वदनात्:
Apadana
TypeNoun
Rootवदन
FormNeuter, Ablative, Singular
उदतिष्ठत्arose; sprang up
उदतिष्ठत्:
TypeVerb
Rootउद्-स्था
FormImperfect, 3, Singular, Parasmaipada
दनिन्दिताthe blameless one (not censured by the good)
दनिन्दिता:
Karta
TypeNoun
Rootद-निन्दिता
FormFeminine, Nominative, Singular

नारद उवाच

N
Nārada
P
Pitāmaha (Brahmā)
A
Amṛta
S
Surabhi (divine cow)
K
Kṣīra (milk)

Educational Q&A

The verse frames nourishment (milk/essence) as divinely sourced and intrinsically pure, suggesting that sustaining life and social order depends on preserving what is ‘sāra’—the best, ethical essence—rather than pursuing mere power or conflict.

Nārada recounts an ancient origin account: from Brahmā, satisfied with amṛta and speaking forth the essence, a wondrous substance (linked with Surabhi’s ever-flowing milk) is said to have arisen, emphasizing a sacred provenance for life-sustaining abundance.