Shloka 34
Vṛtra’s Cosmic Threat, Viṣṇu’s Upāya, and the Conditional Vulnerability
Udyoga-parva 10
वृत्रासुरके छिद्रकी (उसे मारनेके अवसरकी) खोज करते हुए देवराज इन्द्र सदा उद्विग्न रहते थे। एक दिन उन्होंने समुद्रके तटपर उस महान् असुरको देखा ।। संध्याकाल उपावृत्ते मुहूर्ते चातिदारुणे । ततः संचिन्त्य भगवान् वरदानं महात्मन:,उस समय अत्यन्त दारुण संध्याकालका मुहूर्त उपस्थित था। भगवान् इन्द्रने परमात्मा श्रीविष्णुके वरदानका विचार करके सोचा--'यह भयंकर संध्या उपस्थित है, इस समय न रात है, न दिन है, अतः अभी इस वृत्रासुरका अवश्य वध कर देना चाहिये; क्योंकि यह मेरा सर्वस्व हर लेनेवाला शत्रु है। यदि इस महाबली, महाकाय और महान् असुर वृत्रको धोखा देकर मैं अभी नहीं मार डालता हूँ, तो मेरा भला न होगा'
saṃdhyākāla upāvṛtte muhūrte cātidāruṇe | tataḥ saṃcintya bhagavān varadānaṃ mahātmanaḥ ||
Indra, der König der Götter, der unablässig nach einer Öffnung suchte, um Vṛtrāsura zu erschlagen, blieb stets in Unruhe. Eines Tages erblickte er am Meeresufer jenen großen Asura. Als nun ein überaus unheilvoller, grausiger Dämmerungsaugenblick heraufzog, gedachte Indra der Gabe, die der großherzige Herr (Viṣṇu) gewährt hatte, und dachte: Diese furchtbare Stunde ist weder Nacht noch Tag; also ist sie die vom Segen eröffnete Gelegenheit. Da Zögern Verderben brächte, beschloss er, Vṛtra sogleich zu treffen, selbst durch List, denn der Asura drohte, ihm alles zu rauben, was seine Herrschaft und Sicherheit trug.
शल्य उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how moral choices in conflict can hinge on technicalities and timing: Indra seeks to fulfill the letter of a divine boon (neither day nor night) to defeat a dangerous enemy, raising ethical tension between righteous protection and the use of deception.
Indra, searching for a way to kill Vṛtrāsura, sees a dreadful twilight moment and recalls Viṣṇu’s boon. He decides that this in-between time is the decisive opening to slay Vṛtra immediately, before the asura can cause further ruin.