Shloka 4
Saṃsāra-mārga-vistaraḥ
Vidura’s Expanded Account of the Path
एवं संसारपययि गर्भवासेषु भारत । कुर्वन्ति दुर्बुधा वासं मुच्यन्ते तत्र पण्डिता:,नरेश्वर! जिस प्रकार किसी लंबे रास्तेपर चलने-वाला पुरुष परिश्रमसे थककर बीचमें कहीं-कहीं विश्रामके लिये ठहर जाता है, उसी प्रकार इस संसारयात्रामें चलते हुए अज्ञानी पुरुष विश्रामके लिये गर्भवास किया करते हैं। भारत! किंतु विद्वान् पुरुष इस संसारसे मुक्त हो जाते हैं
evaṁ saṁsāraparyayi garbhavāseṣu bhārata | kurvanti durbudhā vāsaṁ mucyante tatra paṇḍitāḥ ||
Vidura sagt: „O Bhārata, auf der Wanderung, die man Saṁsāra nennt, machen die Toren ihre ‚Halte‘ in Daseinsformen im Mutterleib, als ruhten sie am Rand einer langen Straße. Die Weisen aber nehmen solche Rastplätze nicht an; sie werden vom Saṁsāra selbst befreit.“
विदुर उवाच
Educational Q&A
Rebirth is not a true ‘rest’ but a continuation of saṁsāra’s hardship; only wisdom and discernment lead to liberation (mokṣa), ending the cycle rather than pausing within it.
In Strī Parva’s grief-filled aftermath of the war, Vidura counsels the Kuru elder by turning attention from sorrow to spiritual perspective: he frames embodied life and repeated birth as a weary journey, urging the pursuit of release rather than further entanglement.