Shloka 2
शोक-शमन उपदेशः
Instruction on the Pacification of Grief
इस प्रकार श्रीमह्याभारत स्त्रीपर्वके अन्तर्गत जलप्रदानिकपर्वमें धृतराष्ट्रके शोकका निवारणविषयक दूसरा अध्याय पूरा हुआ,अनिष्टानां च संसर्गादिष्टानां च विसर्जनात् | कथं हि मानसैर्दु:खै: प्रमुच्यन्ते तु पण्डिता: विद्वान् पुरुष अनिष्टके संयोग और इष्टके वियोगसे होनेवाले मानसिक दुःखोंसे किस प्रकार छुटकारा पाते हैं?
aniṣṭānāṁ ca saṁsargād iṣṭānāṁ ca visarjanāt | kathaṁ hi mānasair duḥkhaiḥ pramucyante tu paṇḍitāḥ ||
Vidura fragt: Aus dem Umgang mit dem Unerwünschten und aus der Trennung vom Geliebten entsteht unweigerlich seelisches Leid. Durch welches Verständnis und welche Zucht befreien sich die Weisen von solcher inneren Trauer?
विदुर उवाच
Educational Q&A
Sorrow is fueled by two common causes—contact with the unwanted and separation from the beloved. The verse points toward the ideal of paṇḍita-wisdom: cultivating discernment and inner steadiness so that the mind is not enslaved by circumstance, loss, or aversion.
In the Strī Parva context of post-war lamentation, Vidura raises a reflective question about the psychology of grief—how the wise manage the mental anguish that follows calamity, unwanted situations, and bereavement—setting up counsel meant to soothe and instruct the grieving Dhṛtarāṣṭra.