Shloka 15
शोक-शमन उपदेशः
Instruction on the Pacification of Grief
जैसे मिट्टीका बर्तन बनाये जानेके समय कभी चाकपर चढ़ाते ही नष्ट हो जाता है, कभी कुछ-कुछ बननेपर, कभी पूरा बन जानेपर, कभी सूतसे काट देनेपर, कभी चाकसे उतारते समय, कभी उतर जानेपर, कभी गीली या सूखी अवस्थामें, कभी पकाये जाते समय, कभी आवाँसे उतारते समय, कभी पाकस्थानसे उठाकर ले जाते समय अथवा कभी उसे उपयोगमें लाते समय फूट जाता है; ऐसी ही दशा देहधारियोंके शरीरोंकी भी होती है ।। गर्भस्थो वा प्रसूतो वाप्यथ वा दिवसान्तर: । अर्धमासगतो वापि मासमात्रगतो5पि वा,कोई गर्भमें रहते समय, कोई पैदा हो जानेपर, कोई कई दिनोंका होनेपर, कोई पंद्रह दिनका, कोई एक मासका तथा कोई एक या दो सालका होनेपर, कोई युवावस्थामें, कोई मध्यावस्थामें अथवा कोई वृद्धावस्थामें पहुँचनेपर मृत्युको प्राप्त हो जाता है
yathā mṛttikā-bhājanaṁ nirmīyamāṇaṁ kadācid eva cakre āropitamātraṁ vinaśyati, kadācit kiñcid eva nirmite, kadācit sampūrṇaṁ nirmitaṁ, kadācit sūtreṇa chittvā, kadācic cakrāt avatārayataḥ, kadācid avatīrṇe, kadācid ārdrāvasthāyāṁ śuṣkāvasthāyāṁ vā, kadācit pacyamāne, kadācid āvātaḥ (āvāyāḥ) avatārayataḥ, kadācit pāka-sthānāt uddhṛtya nīyamāne, athavā kadācid upayoge prayujyamāne bhidyate; evam eva deha-dhāriṇāṁ śarīrāṇām api daśā bhavati. garbhastho vā prasūto vāpy atha vā divasāntaraḥ | ardha-māsa-gato vāpi māsa-mātra-gato 'pi vā |
Vidura sprach: Wie ein Tongefäß, während es gefertigt wird, in jedem Augenblick zerbrechen kann—sobald man es auf die Scheibe setzt, nachdem es erst teilweise Gestalt angenommen hat, nachdem es ganz geformt ist, wenn man es mit einem Faden abtrennt, wenn man es von der Scheibe hebt, nachdem man es abgenommen hat, solange es noch feucht ist oder nachdem es getrocknet ist, beim Brennen, wenn man es aus dem Ofen nimmt, wenn man es vom Brennplatz fortträgt, ja selbst wenn man es schließlich gebraucht—so ist auch die Lage der verkörperten Wesen: ihr Leib kann in jeder Stufe vergehen. Manche sterben noch im Mutterleib; manche bei der Geburt; manche nach wenigen Tagen; manche nach einem halben Monat; manche nach einem Monat (und ebenso in späteren Lebensaltern).
विदुर उवाच
Educational Q&A
Death is unpredictable and can come at any stage, just as a pot can break at any point in its making or use; therefore one should cultivate detachment, humility, and timely practice of dharma rather than relying on a false sense of permanence.
In the Strī Parva’s consolatory discourse after the war, Vidura speaks to steady the mind amid grief, using the potter-and-pot image to explain the fragility of embodied life and the inevitability of loss.