Shloka 15
Gandhārī’s Lament for Bhūriśravas and Śakuni
Book 11, Chapter 24
“उनसे भी बढ़कर घोर पापकर्म सात्यकिने किया है; क्योंकि उन्होंने आमरण अनशनके लिये बैठे हुए एक शुद्धात्मा साधुपुरुषके ऊपर खड़्गका प्रहार किया है ।। एको द्वाभ्यां हतः शेषे त्वमधर्मेण धार्मिक । कि नु वक्ष्यति वै सत्सु गोष्ठछीषु च सभासु च,“धर्मात्मा महापुरुष! तुम अकेले दो महारथियोंद्वारा अधर्मपूर्वक मारे जाकर रणभूमिमें सो रहे हो। भला, सात्यकि साधु पुरुषोंकी सभाओं और बैठकोंमें अपने लिये कलंकका टीका लगानेवाले इस पापकर्मका वर्णन स्वयं अपने ही मुखसे किस प्रकार करेंगे?” माधव! इस प्रकार यूपध्वजकी ये स्त्रियाँ सात्यकिको कोस रही हैं
vaishampāyana uvāca |
tebhyo 'pi bhayānakaṃ pāpakarma sātyakinā kṛtam | yato 'nena prāṇānte 'nashanāya niṣaṇṇaṃ śuddhātmānaṃ sādhupuruṣam upari khaḍgena prahāraḥ kṛtaḥ ||
eko dvābhyāṃ hataḥ śeṣe tvam adharmeṇa dhārmika | kiṃ nu vakṣyati vai satsu goṣṭhīṣu ca sabhāsu ca |
"dharmātmā mahāpuruṣa! tvam ekaḥ dvābhyāṃ mahārathābhyām adharma-pūrvakaṃ hataḥ raṇabhūmau śete | sātyakiḥ kathaṃ nu svayam eva mukhena sādhu-puruṣa-sabhāsu goṣṭhīṣu ca ātmanaḥ kalaṅka-ṭīkā-kārakaṃ etat pāpakarma varṇayiṣyati?" |
iti mādhava yūpadhvajasya striyaḥ sātyakiṃ śapanti sma |
Vaiśampāyana sprach: „Noch schrecklicher als jene Taten ist die Sünde, die Sātyaki beging: Er schlug mit dem Schwert auf einen heiligen Mann von reiner Seele ein, der sich zum Fasten bis zum Tod niedergesetzt hatte. ‚O Gerechter, du liegst auf dem Schlachtfeld — ungerecht erschlagen, allein, von zwei großen Kriegern. Was wird Sātyaki unter den Guten, in ihren Zusammenkünften und Versammlungen, sagen, wenn er mit eigenem Mund diese böse Tat schildern muss, die ihn mit Schande brandmarkt?‘ So, o Mādhava, verfluchten die Frauen Yūpadhvajas Sātyaki.“
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage condemns violence that violates dharma—especially harming a pure, ascetic figure engaged in a death-fast—and stresses that immoral acts bring lasting public disgrace among the virtuous.
In the aftermath of the war, the women connected with Yūpadhvaja lament and denounce Sātyaki, accusing him of a grievous wrongdoing and asking how he could ever justify it before honorable people in assemblies.