Shloka 10
Gāndhārī’s Lament and the Identification of Duḥśāsana (स्त्रीपर्व, अध्याय १८)
अन्यां चापह्तं कायाच्चारुकुण्डलमुन्नसम् | स्वस्थ बन्धो: शिर: कृष्ण गृहीत्वा पश्य तिष्ठतीम्,श्रीकृष्ण! देखो, वह दूसरी स्त्री किसी आत्मीय जनके मनोहर कुण्डलोंसे सुशोभित और ऊँची नासिकावाले कटे हुए मस्तकको लेकर खड़ी है
anyāṁ cāpahṛtaṁ kāyāc cārukuṇḍalam unnasaṁ | sva-stha-bandhoḥ śiraḥ kṛṣṇa gṛhītvā paśya tiṣṭhatīm ||
Vaiśampāyana sprach: „Und sieh auch, o Kṛṣṇa: Dort steht eine andere Frau, die einen vom Leib abgetrennten, abgeschlagenen Kopf in den Händen hält—geschmückt mit lieblichen Ohrringen und gezeichnet von einer hohen, wohlgeformten Nase—den Kopf eines ihrer eigenen nahen Verwandten. Dieses Bild legt den moralischen Trümmerhaufen des Krieges offen: Selbst die Bande der Familie werden zu Zeichen der Trauer, und die Gewalt des Schlachtfeldes verfolgt die Lebenden bis in ihr Klagen hinein.“
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical cost of war: victory cannot erase the suffering inflicted on families. By showing a woman holding the severed head of her own kin, the narrative confronts the listener with the dehumanizing consequences of violence and implicitly calls for compassion, restraint, and sober reflection on dharma in conflict.
In the Strī-parvan’s lamentation scenes after the Kurukṣetra war, Vaiśampāyana points out to Kṛṣṇa another grieving woman. She stands holding a head cut from a body—recognizable by its ornaments and features—belonging to someone close to her, illustrating the immediacy and horror of the battlefield’s aftermath.