Shloka 40
स्त्रीपर्व — अध्याय १५: गान्धारी-युधिष्ठिर-संवादः
Gandhārī’s Confrontation and Consolation of Yudhiṣṭhira
वैशम्पायन उवाच तामुवाचाथ गान्धारी सह वध्वा यशस्विनीम्,असिद्धानुनये कृष्णे यदुवाच महामति: । वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! गान्धारीने बहू द्रौपदी और यशस्विनी कुन्तीसे कहा--“बेटी! इस प्रकार शोकसे व्याकुल न होओ। देखो, मैं भी तो दुःखमें डूबी हुई हूँ। मैं समझती हूँ, समयके उलट-फेरसे प्रेरित होकर यह सम्पूर्ण जगत्का विनाश हुआ है, जो स्वभावसे ही रोमांचकारी है। यह काण्ड अवश्यम्भावी था, इसीलिये प्राप्त हुआ है। जब संधि करानेके विषयमें श्रीकृष्णकी अनुनय-विनय सफल नहीं हुई, उस समय परम बुद्धिमान् विदुरजीने जो महत्त्वपूर्ण बात कही थी, उसीके अनुसार यह सब कुछ सामने आया है
vaiśampāyana uvāca | tām uvāca atha gāndhārī saha vadhvā yaśasvinīm, asiddhānunaye kṛṣṇe yad uvāca mahāmatiḥ |
Vaiśampāyana sprach: Da wandte sich Gāndhārī, zusammen mit ihrer Schwiegertochter, an jene ruhmreiche Frau: „Mein Kind, lass dich nicht auf diese Weise vom Kummer überwältigen. Sieh—auch ich bin im Leid versunken. Ich begreife, dass durch die Umkehrung der Zeit dieses Verderben der ganzen Welt eingetreten ist—schrecklich aus seiner eigenen Natur heraus. Dieses Unheil musste geschehen; darum ist es geschehen. Als Kṛṣṇas flehentliche Bemühungen um Versöhnung nicht zum Erfolg führten, entfalteten sich die Ereignisse genau nach den gewichtigen Worten, die zuvor der höchstweise Vidura gesprochen hatte.“
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames the catastrophe as propelled by Kāla (Time) and as inevitable, urging restraint in grief and highlighting the ethical weight of wise counsel: when reconciliation fails, consequences unfold as foreseen by dharmic advisors like Vidura.
In the aftermath of the war, Gāndhārī addresses Kuntī and her daughter-in-law Draupadī, consoling them and interpreting the devastation as an unavoidable outcome—especially after Kṛṣṇa’s attempt to broker peace did not succeed—recalling Vidura’s earlier warning.