Shloka 30
स्त्रीपर्व — अध्याय १५: गान्धारी-युधिष्ठिर-संवादः
Gandhārī’s Confrontation and Consolation of Yudhiṣṭhira
अंगुल्यग्राणि ददृशे देवी पट्टान्तरेण सा । ततः स कुनखी भूतो दर्शनीयनखो नृप:,राजा युधिष्ठिर शरीरको झुकाकर गान्धारीके चरणोंपर गिर जाना चाहते थे। इतनेहीमें धर्मको जाननेवाली दूर-दर्शिनी देवी गान्धारीने पट्टीके भीतरसे ही राजा युधिष्ठिरके पैरोंकी अंगुलियोंके अग्रभाग देख लिये। इतनेहीसे राजाके नख काले पड़ गये। इसके पहले उनके नख बड़े ही सुन्दर और दर्शनीय थे
aṅgulyagrāṇi dadṛśe devī paṭṭāntareṇa sā | tataḥ sa kunakhī bhūto darśanīyanakho nṛpaḥ ||
Vaiśampāyana sprach: Durch den Spalt in ihrer Augenbinde erblickte die Königin die Spitzen seiner Zehen. In eben diesem Augenblick wurde der König—dessen Nägel zuvor schön und angenehm anzusehen gewesen waren—gleichsam zu einem mit verfärbten, geschwärzten und entstellten Nägeln. Die Szene macht deutlich, dass selbst ein gezügelter, unbeabsichtigter Blick der dharma-kundigen Gāndhārī moralische Kraft trägt: Yudhiṣṭhiras Drang, sich zu ihren Füßen zu verneigen, trifft auf die nach dem Krieg verbleibende Macht von Trauer und gerechter Askese.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights that dharma and inner austerity have palpable force: after catastrophic war, Gāndhārī’s restrained yet potent perception becomes a vehicle for consequence, reminding that moral suffering and righteous grief can manifest as immediate effects, even upon a well-intentioned act of reverence.
Yudhiṣṭhira, bending to fall at Gāndhārī’s feet, comes within her range. Though blindfolded, she sees the tips of his toes through a gap in the cloth; instantly his previously beautiful nails become discolored/blemished, foreshadowing the larger episode of Gāndhārī’s charged gaze in the aftermath of the Kurukṣetra war.