Shloka 5

Rājapurohita-lakṣaṇa and Purūravas–Vāyu Saṃvāda

Varṇa, Sovereignty, and Abhaya-dāna

Devanagari script

वर्णानां परिचर्यार्थ त्रयाणां भरतर्षभ | वर्णश्तुर्थ: पश्चात्‌ तु पद्धयां शूद्रो विनिर्मित:,भरतश्रेष्ठ इसके बाद इन तीनों वर्णोकी सेवाके लिये ब्रह्माजीके दोनों पैरोंसे चौथे वर्ण शूद्रकी रचना हुई

Transliteration

varṇānāṃ paricaryārthaṃ trayāṇāṃ bharatarṣabha | varṇaś caturthaḥ paścāt tu pādābhyāṃ śūdro vinirmitaḥ ||

Translation

Purūravas sprach: „O Stier unter den Bharatas, zum Dienst an jenen drei Varṇas wurde später der vierte Varṇa hervorgebracht: der Śūdra, aus den beiden Füßen (Brahmās) geformt.“ Die Aussage rahmt die soziale Pflicht funktional: Dienst und Stütze der übrigen Stände, dargestellt als Teil einer geschaffenen sittlichen Ordnung.

Word by Word

• वर्णानाम्: of the varnas (classes)
• वर्णानाम्: Sampradana
• Type: Noun
• Root: वर्ण
• Form: Masculine, Genitive, Plural

• परिचर्यार्थम्: for the purpose of service
• परिचर्यार्थम्: Karma
• Type: Noun
• Root: परिचर्यार्थ
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• त्रयाणाम्: of the three
• त्रयाणाम्: Sampradana
• Type: Adjective
• Root: त्रि
• Form: Masculine, Genitive, Plural

• भरतर्षभ: O bull among the Bharatas
• Type: Noun
• Root: भरतर्षभ
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• वर्णः: the class (varna)
• वर्णः: Karta
• Type: Noun
• Root: वर्ण
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• तु: but/indeed
• Type: Indeclinable
• Root: तु

• चतुर्थः: the fourth
• चतुर्थः: Karta
• Type: Adjective
• Root: चतुर्थ
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• पश्चात्: afterwards
• Type: Indeclinable
• Root: पश्चात्

• तु: indeed
• Type: Indeclinable
• Root: तु

• पादाभ्याम्: by (his) two feet
• पादाभ्याम्: Karana
• Type: Noun
• Root: पाद
• Form: Masculine, Instrumental, Dual

• शूद्रः: the Shudra
• शूद्रः: Karta
• Type: Noun
• Root: शूद्र
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• विनिर्मितः: was created/formed
• Type: Verb
• Root: विनिर्मित
• Form: Masculine, Nominative, Singular, Past (PPP), Passive (PPP agrees with subject)

• भरतश्रेष्ठ: O best of the Bharatas
• Type: Noun
• Root: भरतश्रेष्ठ
• Form: Masculine, Vocative, Singular

Speaker

पुरूरवा उवाच

Characters & Entities

• Purūravas
• Bharata (lineage addressed as Bharatarṣabha)
• Brahmā
• Śūdra
• Varṇas (three and the fourth)