Shloka 1
7 अं ड-ऑ का एकोनषष्टर्याधेकत्रिशततमो< ध्याय: नागराजका घर लौटना, पत्नीके साथ उनकी धर्मविषयक बातचीत तथा पत्नीका उनसे ब्राह्मणको दर्शन देनेके लिये अनुरोध भीष्म उवाच अथ काले बहुविथे पूर्णे प्राप्तो भुजड्भम: । दत्ताभ्यनुज्ञ: स्वं वेश्म कृतकर्मा विवस्वता,भीष्मजी कहते हैं--युधिष्ठिर! तदनन्तर कई दिनोंका समय पूरा होनेपर जब नागराजका काम पूरा हो गया, तब सूर्यदेवकी आज्ञा पाकर वे अपने घरको लौटे
Bhīṣma uvāca: atha kāle bahuvidhe pūrṇe prāpto bhujaṅgamaḥ | dattābhyanujñaḥ svaṁ veśma kṛtakarmā vivasvatā ||
Bhīṣma sprach: Als eine lange Zeit, reich an vielerlei Begebenheiten, verstrichen war und die Aufgabe des Schlangenkönigs vollendet war, kehrte er—nachdem er die Erlaubnis von Vivasvat (der Sonne) empfangen hatte—in sein eigenes Haus zurück. Die Erzählung deutet diese Heimkehr nicht als bloße Reise, sondern als ethischen Abschluss einer Pflicht, die unter rechtmäßiger Autorität übernommen wurde.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharma as disciplined completion of one’s assigned task and returning only after rightful permission—ethical action is shown as duty performed under legitimate authority, not impulsive self-will.
Bhishma narrates to Yudhishthira that after many days and after finishing his work, the serpent-king receives leave from the Sun-god (Vivasvat) and goes back to his own home, setting up the ensuing domestic dialogue on dharma.