Shloka 15
Nāgendra–Brāhmaṇa Saṃvāda: Praśna-vidhi and Dharmic Approach on the Gomatī Riverbank
वायौ चाकाशसंलीने आकाशे च मनो<नुगे । व्यक्ते मनसि संलीने व्यक्ते चाव्यक्ततां गते,नृपश्रेष्ठ अब तुम पञ्चभूतोंके आत्यन्तिक प्रलयकी बात सुनो। पूर्वकालमें जब इस पृथ्वीका एकार्णवके जलमें लय हो गया। जलका तेजमें, तेजका वायुमें, वायुका आकाशगमें, आकाशका मनमें, मनका व्यक्त (महत्तत्त्व) में, व्यक्तका अव्यक्त प्रकृतिमें, अव्यक्तका पुरुषमें अर्थात् मायाविशिष्ट ईश्वरमें और पुरुषका सर्वव्यापी परमात्मामें लय हो गया, उस समय सब ओर केवल अन्धकार-ही-अन्धकार छा गया। उसके सिवा और कुछ भी जान नहीं पड़ता था
vaiśaṃpāyana uvāca | vāyau cākāśa-saṃlīne ākāśe ca mano'nuge | vyakte manasi saṃlīne vyakte cāvyaktatāṃ gate, nṛpaśreṣṭha ab tuṃ pañcabhūtoṃke ātyantika-pralayakī bāt suno | pūrvakāleṃ jab is pṛthvīkā ekārṇavake jala-meṃ laya ho gayā | jalakā tejas-meṃ, tejas-kā vāyu-meṃ, vāyu-kā ākāśa-gaṃ, ākāśa-kā mana-meṃ, mana-kā vyakta (mahat-tattva) meṃ, vyakta-kā avyakta prakṛti-meṃ, avyakta-kā puruṣa-meṃ arthāt māyā-viśiṣṭa īśvara-meṃ aur puruṣa-kā sarvavyāpī paramātma-meṃ laya ho gayā, us samaya sab or kevala andhakāra-hī-andhakāra chā gayā | uske sivā aur kuch bhī jñāna nahīṃ paṛtā thā ||
Vaiśaṃpāyana sprach: „Wenn der Wind im Raum aufgeht und der Raum dem Geist folgt; wenn der Geist im offenbarten Prinzip (mahat) aufgeht und das Offenbare ins Unoffenbare zurückkehrt—o Bester der Könige, höre den Bericht von der endgültigen Auflösung der fünf großen Elemente. Einst ging diese Erde in die Wasser des einen Ozeans ein; das Wasser ins Feuer; das Feuer in den Wind; der Wind in den Raum; der Raum in den Geist; der Geist in die Mahat-Tattva; das Mahat in die unoffenbare Prakṛti; das Unoffenbare in den Puruṣa (den Herrn, verbunden mit māyā); und der Puruṣa in das allgegenwärtige höchste Selbst. Da war überall nur Finsternis; nichts anderes war zu erkennen.“
वैशग्पायन उवाच