Shloka 142
Atithi-satkāra and the Consolation of Wise Counsel (अतिथिसत्कारः प्रज्ञानवचनस्य च पराश्वासनम्)
तुमने जिन शत्रुओंको मारा है, वे पहले ही रुद्रदेवके हाथसे मार दिये गये थे। उनका प्रभाव अप्रमेय है। तुम उन देवाधिदेव, उमावल्लभ विश्वनाथ, पापहारी एवं अविनाशी महादेवजीको संयतचित्त होकर नमस्कार करो ।। यश्च ते कथित: पूर्व क्रोधजेति पुन: पुनः । तस्य प्रभाव एवाग्रे यच्छुतं ते धनंजय,धनंजय! जिन्हें क्रोधज बताकर मैंने तुमसे बारंबार उनका परिचय दिया है और पहले तुमने जो कुछ सुन रक्खा है, वह सब उन रुद्रदेवका ही प्रभाव है
arjuna uvāca | tvayā ye śatravo hatāḥ te pūrvam eva rudradevasya hastena hatāḥ | tasya prabhāvo 'prameyaḥ | tvaṃ taṃ devādhidevaṃ umāvallabhaṃ viśvanāthaṃ pāpahāriṇam avināśinaṃ mahādevaṃ saṃyatacitto namaskuru || yaś ca te kathitaḥ pūrvaṃ krodhaja iti punaḥ punaḥ | tasya prabhāva evāgre yac chrutaṃ te dhanaṃjaya ||
Arjuna sprach: „Die Feinde, die ich erschlagen habe, waren in Wahrheit schon zuvor von Rudras eigener Hand getötet. Seine Macht ist unermesslich. Darum verneige dich, mit diszipliniertem und gesammeltetem Geist, vor dem Gott der Götter — Mahādeva, Umās Geliebtem, dem Herrn des Universums, dem Tilger der Sünde, dem Unvergänglichen. Und was den betrifft, den du mir immer wieder als ‚aus Zorn Geborenen‘ beschrieben hast: Alles, was ich zuvor hörte, o Dhanañjaya, ist nichts als die Offenbarung von Rudras Macht.“
अर्जुन उवाच
Educational Q&A
Human victory is ultimately subordinate to divine will: the text frames the slaying of enemies as already accomplished by Rudra’s power, urging humility, mental discipline, and reverent surrender to Mahādeva as the supreme remover of sin and imperishable Lord.
Arjuna addresses Dhanañjaya (Arjuna himself as the addressee in the received wording/epithet usage) and attributes the outcome of battle to Rudra/Śiva, instructing that one should bow to Śiva with a restrained mind and recognizing that earlier descriptions of the ‘krodhaja’ figure point to Rudra’s overwhelming influence.