Shloka 35
धर्मद्वारबहुत्वविमर्शः — Reflection on the Many ‘Doors’ of Dharma (Śānti-parva 342)
तुमने मुझसे सुना है कि आर्त, जिज्ञासु, अर्थार्थी और ज्ञानी--ये चार प्रकारके मनुष्य मेरे भक्त हैं। इनमें जो एकान्ततः मेरा ही भजन करते हैं, दूसरे देवताओंको अपना आराध्य नहीं मानते हैं, वे सबसे श्रेष्ठ हैं। निष्कामभावसे समस्त कर्म करनेवाले उन भक्तोंकी परमगति मैं ही हूँ ।।
arjuna uvāca | tvayā mayi śrutaṃ pūrvaṃ caturvidhā bhaktāḥ—ārtaḥ jijñāsuḥ arthārthī jñānī ca | teṣu ye ekāntato mām eva bhajante, anyadevatāṃ nārādhyāṃ manyante, te śreṣṭhatamāḥ | niṣkāma-bhāvena sarva-karmāṇi kurvatāṃ teṣāṃ bhaktānāṃ parā gatiḥ aham eva || ye ca śiṣṭāḥ trayo bhaktāḥ phala-kāmāḥ iti te matāḥ | sarve cyavana-dharmāṇaḥ—puṇya-bhogānantaraṃ svargādi-lokebhyaḥ cyavante | pratibuddhaḥ tu (jñānī bhaktaḥ) śreṣṭha-phala-bhāk—bhagavat-prāptiṃ labhate ||
Arjuna sprach: „Ich habe von dir gehört, dass es vier Arten von Verehrern gibt: die Bedrängten, die Wissbegierigen, die Gewinnsuchenden und die Weisen. Unter ihnen sind die Höchsten jene, die dich allein mit einspitziger Hingabe verehren und keine anderen Götter als erwähltes Ziel ihres Kultes anerkennen. Für jene Verehrer, die alle Handlungen ohne Verlangen nach Lohn vollbringen, bist du allein das höchste Ziel. Die übrigen drei Arten aber gelten als von der Begier nach Ergebnissen bewegt; darum sind sie dem Abfall unterworfen: Nachdem sie die Früchte des Verdienstes genossen haben, sinken sie aus Himmel und anderen Welten herab. Der erwachte, weise Verehrer jedoch hat Anteil an der besten Frucht: am Erreichen des Herrn.“
अर्जुन उवाच
Educational Q&A
Devotion is graded by motive: exclusive, desireless devotion leads to the supreme goal (the Lord Himself), while devotion driven by rewards yields temporary heavenly results and eventual decline; the wise, awakened devotee attains the highest fruit—God-realization.
Arjuna summarizes a teaching he has heard: he lists four kinds of devotees and contrasts reward-seeking worship with single-minded, non-transactional devotion, concluding that the awakened knower-devotee receives the सर्वोत्तम outcome.