Shloka 27
धर्मद्वारबहुत्वविमर्शः — Reflection on the Many ‘Doors’ of Dharma (Śānti-parva 342)
मेरे किये हुए कार्यको प्रमाण या आदर्श मानकर सब लोग उसका अनुसरण करते हैं। जिनकी पूजनीयता वेदशास्त्रोंद्वारा प्रमाणित है, उन्हीं देवताओंकी पूजा करनी चाहिये। ऐसा सोचकर ही मैं रुद्रदेवकी पूजा करता हूँ। जो रुद्रको जानता है, वह मुझे जानता है। जो उनका अनुगामी है, वह मेरा भी अनुगामी है ।।
arjuna uvāca | mayā kṛtaṃ karma pramāṇaṃ vā ādarśaṃ vā kṛtvā sarve lokā anusaranti | yāṃ devatāṃ vedāḥ śāstrāṇi ca pramāṇayanti tāṃ devatām eva pūjayitavyām iti matvāhaṃ rudradevaṃ pūjayāmi | yo rudraṃ jānāti sa mām jānāti | yo 'sya anugāmī sa mama api anugāmī || rudro nārāyaṇaś caiva sattvam ekaṃ dvidhākṛtam | loke carati kaunteya vyaktisthaṃ sarvakarmasu ||
Arjuna sprach: „Die Menschen nehmen meine Taten als Maßstab und folgen ihnen. Darum, in dem Gedanken, dass nur jene Gottheiten verehrt werden sollen, deren Verehrungswürdigkeit durch die Veden und die Śāstras bekräftigt ist, verehre ich den Herrn Rudra. Wer Rudra wahrhaft erkennt, erkennt mich; und wer ihm folgt, folgt auch mir. Denn Rudra und Nārāyaṇa sind in Wahrheit ein und dieselbe Wirklichkeit, die in zwei Gestalten erscheint. O Sohn der Kuntī, dieses eine Wesen durchwandert die Welt, ist in verschiedenen Personen gegenwärtig und wirkt in allen Handlungen — wie in Opfern (yajña) und anderen heiligen Riten.“
अर्जुन उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that exemplary persons must act with scriptural responsibility, and that Rudra and Nārāyaṇa are ultimately one Reality appearing in two forms; devotion to one, when grounded in true knowledge, is not opposed to the other.
Arjuna explains his own practice of worship: since people imitate his conduct, he follows what he regards as Vedic-śāstric authority and worships Rudra, then asserts a theological reconciliation—Rudra and Nārāyaṇa are a single essence active in the world through distinct manifestations and rites.