Shloka 92
Atithi-prāpti and the Brāhmaṇa’s Deliberation on Triadic Dharma (अतिथिप्राप्तिः धर्मत्रयविचारश्च)
त॑ देवो दर्शयामास कृत्वा हयशिरो महत् | साड्नावर्तयन् वेदान् कमण्डलुत्रिदण्डधूक्ू,तब भगवानने महान् हयग्रीवरूप धारण करके ब्रह्माजीको दर्शन दिया। वे कमण्डलु और त्रिदण्ड धारण करके छहों अंगोंसहित वेदोंकी आवृत्ति कर रहे थे
taṁ devo darśayāmāsa kṛtvā hayaśiro mahat | ṣaḍ-aṅgān āvartayan vedān kamaṇḍalu-tridaṇḍa-dhṛk ||
Vyāsa sprach: Jenes göttliche Wesen offenbarte sich, indem es eine gewaltige pferdeköpfige Gestalt annahm. Mit kamaṇḍalu (Wassergefäß) und tridaṇḍa (dreifachem Stab) versehen, rezitierte es die Veden samt ihren sechs Hilfsdisziplinen—ein Brahmā sichtbar gewordenes Bild von gezügelter Gelehrsamkeit und asketischer Selbstbeherrschung.
व्यास उवाच
Educational Q&A
True authority in dharma is grounded in disciplined Vedic knowledge and ascetic self-restraint: the divine is portrayed not as mere power, but as a teacher who embodies study (Veda with Vedāṅgas) and renunciation (kamaṇḍalu, tridaṇḍa).
Vyāsa narrates a theophany: the deity manifests in the great horse-headed (Hayagrīva) form and appears before Brahmā, reciting the Vedas along with the six Vedāṅgas while holding the ascetic emblems of a water-pot and threefold staff.