Previous Verse
Next Verse

Shloka 44

एकान्तिधर्म-प्रश्नः (Inquiry into Ekāntin Dharma) / The Origin and Practice of Single-Pointed Nārāyaṇa-Centered Discipline

भविष्यति प्रमाणं वै एतन्मदनुशासनम्‌ । 'ब्राह्मणो! जैसे मेरे प्रसादसे उत्पन्न ब्रह्मा प्रमाणभूत हैं एवं जैसे क्रोधसे उत्पन्न रुद्र

bhaviṣyati pramāṇaṃ vai etan mad-anuśāsanam | brāhmaṇa! yathā mama prasādasa utpannaḥ brahmā pramāṇabhūtaḥ, yathā ca krodhasa utpannaḥ rudraḥ; yathā ca yūyaṃ sarve prajāpati-sūrya-candrama-vāyu-bhūmi-jala-agni-sarva-nakṣatrāṇi tathā anyāny api bhūtanāmadhārīṇi padārthāḥ brahmavādinaś ca ṛṣayaḥ sva-svādhi-kārānusāreṇa pravartamānāḥ pramāṇabhūtā manyadhve, tathā yuṣmābhiḥ kṛtam idaṃ śreṣṭhaṃ śāstram api prāmāṇikaṃ manyiṣyate—eṣā mama ājñā || tasmāt pravakṣyate dharmān manuḥ svāyambhuvaḥ svayam; śukrācāryo bṛhaspatiś ca yadā prādurbhaviṣyataḥ tadā tau api yuṣmad-buddhi-niṣpannaṃ śāstram idaṃ pravakṣyataḥ ||

Bhīṣma sprach: „Diese meine Weisung soll als maßgeblicher, autoritativer Maßstab gelten. O Brahmane, so wie Brahmā—aus meiner Gunst geboren—als Quelle der Autorität anerkannt wird, und so wie Rudra—aus Zorn geboren—als autoritativ gilt; und so wie ihr alle—die Prajāpatis, die Sonne, der Mond, der Wind, die Erde, das Wasser, das Feuer, sämtliche Sternbilder, andere Wesen, die unter ihren eigenen Namen bekannt sind, und die dem Brahman ergebenen ṛṣi—jeder in seinem Zuständigkeitsbereich handelnd, als gültige Autoritäten angesehen werdet; ebenso wird auch diese vortreffliche Abhandlung, die ihr verfasst habt, als autoritativ anerkannt werden. Dies ist mein Gebot. Darum wird Svāyambhuva Manu selbst das Dharma gemäß eben diesem Werk lehren; und wenn Śukrācārya und Bṛhaspati erscheinen, werden auch sie diese śāstra darlegen, die aus eurer Einsicht hervorgegangen ist.“

भविष्यतिwill be
भविष्यति:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलृट् (simple future), 3, singular, परस्मैपद
प्रमाणम्authoritative standard; valid authority
प्रमाणम्:
Karta
TypeNoun
Rootप्रमाण (प्रातिपदिक)
Formneuter, nominative, singular
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै (निपात)
एतत्this
एतत्:
Karta
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formneuter, nominative, singular
मत्from me
मत्:
Apadana
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Form—, ablative (panchami), singular
अनुशासनम्instruction; command
अनुशासनम्:
Karta
TypeNoun
Rootअनुशासन (प्रातिपदिक)
Formneuter, nominative, singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma (Bhīṣma)
B
Brahmin (Brāhmaṇa, addressee)
B
Brahmā
R
Rudra (Śiva)
P
Prajāpatis
S
Sūrya (Sun)
C
Candrama/Chandra (Moon)
V
Vāyu (Wind)
B
Bhūmi (Earth)
J
Jala (Water)
A
Agni (Fire)
N
Nakṣatras (constellations)
B
Brahmavādin Ṛṣis (seers who teach Brahman)
S
Svāyambhuva Manu
Ś
Śukrācārya
B
Bṛhaspati
Ś
Śāstra (the treatise being authorized)

Educational Q&A

Bhishma establishes that a dharma-śāstra gains binding authority when it is sanctioned within the cosmic hierarchy of recognized pramāṇas: deities, progenitors, and Brahman-knowing seers each function as authorities in their domains, and likewise the composed treatise will be accepted as a standard for dharma.

In Bhishma’s discourse on dharma, he addresses a Brahmin and proclaims that his injunction will make the newly composed śāstra authoritative; he further foretells that future lawgivers and teachers—Svāyambhuva Manu, Śukra, and Bṛhaspati—will teach dharma in accordance with that very text.