Shloka 11
शुकस्य योगसिद्धिः (Śuka’s Yogic Attainment and Ascent)
यहाँ इस जीवका कोई भी अपना नहीं है और वह भी किसीका अपना नहीं है। रास्तेमें मिले हुए राहगीरोंके समान यहाँ पत्नी तथा अन्य बन्धु-बान्धवोंका साथ हो जाता है, परंतु यहाँ पहले कभी किसीने किसीके साथ चिरकालतक सहवासका सुख नहीं उठाया है ।। क्षिप्यन्ते तेन तेनैव निष्टनन्त: पुनः पुन: । कालेन जाता याता हि वायुनेवा भ्रसंचया:,जैसे गर्जते हुए बादलोंको हवा बारंबार उड़ाकर छिजन्न-भिन्न कर देती है, उसी प्रकार काल यहाँ जन्म लेनेवाले प्राणियोंको उनके रोने-चिल्लानेपर भी विनाशकी आगमें झोंक देता है
bhīṣma uvāca | na iha jīvasya kaścid api svajanaḥ, na cāyaṃ kasyacid api svajanaḥ | pathi saṃgatānām iva pathikānāṃ saṃyogaḥ patnyādyaiḥ bandhujanaiḥ bhavati; na tu pūrvaṃ kadācit kenacid kenacit sārdhaṃ cirakālaṃ sahavāsasukham anubhūtam || kṣipyante tena tenaiva niṣṭanantaḥ punaḥ punaḥ | kālena jātā yātā hi vāyunā iva bhra-saṃcayāḥ ||
Bhīṣma sprach: In dieser Welt gehört kein lebendes Wesen wahrhaft jemandem, und niemand gehört wahrhaft ihm. Wie Wanderer, die sich auf der Straße begegnen, kommt es hier nur zu einer vorübergehenden Gemeinschaft mit der Gattin und anderen Verwandten; doch niemand hat je lange das Glück dauernder Gefährtenschaft genossen. Selbst wenn sie immer wieder klagen und schreien, wirft die Zeit die Wesen ins Verderben — wie der Wind wieder und wieder die donnernden Wolkenmassen treibt und auseinanderreißt.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
All worldly relationships are temporary like chance meetings on a road; therefore one should cultivate detachment and clarity, recognizing that Time inevitably separates all beings despite their lamentation.
In the Shanti Parva’s instruction, Bhishma is counseling about the nature of worldly life: family bonds arise through circumstance, but Kāla (Time) drives beings toward death, illustrated through the image of wind scattering roaring clouds.