Shloka 93
नारद–शुक संवादः
Impermanence, Svabhāva, and Śuka’s Resolve for Yoga
नरेन्द्र! अत: सब ओरसे ज्ञान प्राप्त करनेका ही प्रयत्न करना चाहिये। यह तो मैं तुमसे बता ही चुका हूँ कि सभी वर्णोके लोग अपने-अपने आश्रममें रहते हुए ही ज्ञान प्राप्त कर सकते हैं; अतः जो ब्राह्मण ज्ञानमें स्थित है अथवा जो दूसरे वर्णका मनुष्य भी ज्ञाननिष्ठ है
narendra! ataḥ sarva-ore jñāna-prāptiṃ kartum eva prayatnaḥ kartavyaḥ. etat tu mayā tubhyaṃ pūrvam eva kathitam—sarve varṇāḥ sva-svāśrame sthitvā jñānaṃ prāptuṃ śaknuvanti; ataḥ yaḥ brāhmaṇaḥ jñāne sthitaḥ, athavā yaḥ anyavarṇīyaḥ api jñāna-niṣṭhaḥ, tasya nityaṃ mokṣa-prāptiḥ proktā. yat te pṛṣṭaṃ tan mayā copadiṣṭaṃ yāthātathyaṃ; tad viśoko bhavasva. rājan, gacchasva etad-arthasya pāraṃ; samyak proktaṃ; svasti te tv astu nityam.
O Herr der Menschen! Darum bemühe dich auf jede Weise um wahre Erkenntnis. Ich habe dir bereits gesagt, dass Menschen aller Stände Erkenntnis erlangen können, während sie in ihrer jeweiligen Lebensstufe (āśrama) gegründet bleiben; daher wird für den, der in Erkenntnis feststeht—sei er brāhmaṇa oder auch aus einem anderen Stand, sofern er in Weisheit standhaft ist—beständige Befreiung verkündet. Was du gefragt hast, habe ich dir der Wirklichkeit gemäß gelehrt; werde darum frei von Kummer. O König, geh und erreiche das jenseitige Ufer dieser Wahrheit. Ich habe es vollständig dargelegt. Geh—möge dir immerwährendes Heil zuteilwerden.
याज़्वल्क्य उवाच
Educational Q&A
Liberating knowledge (jñāna) is the decisive means to mokṣa, and it is accessible to people of all varṇas when they live rightly within their own āśrama; steadfastness in knowledge, not mere social identity, is what is praised as leading to enduring liberation.
Yājñavalkya concludes his instruction to the king: he affirms that he has answered the king’s question truthfully, urges him to become free from grief, and sends him forth with a blessing to internalize the teaching and reach the ‘far shore’ of its meaning.