Shloka 16
ब्रह्मघोष-प्रवर्तनम्, अनध्याय-नियमः, वायु-मार्ग-वर्णनम्
Restoring Vedic Recitation, the Anadhyaya Rule, and the Taxonomy of Winds
पुष्करं त्वन्यदेवात्र तथान्यदुदकं स्मृतम् । न चोदकस्य स्पर्शेन लिप्यते तत्र पुष्करम्,जैसे कमल दूसरी वस्तु है और पानी दूसरी, पानीके स्पर्शसे कमल लिप्त नहीं होता है। उसी प्रकार पुरुष भी प्रकृतिसे भिन्न और असंग है
puṣkaraṃ tv anyad evātra tathānyad udakaṃ smṛtam | na codakasya sparśena lipyate tatra puṣkaram |
Yājñavalkya sprach: „Hier ist der Lotos das eine, und das Wasser gilt als etwas anderes. Auch wenn ihn das Wasser berührt, wird der Lotos davon nicht befleckt. Ebenso ist die wahre Person (puruṣa) von der Natur (prakṛti) verschieden und bleibt unangehaftet.“
याज़्वल्क्य उवाच
Educational Q&A
The verse teaches asanga (non-attachment): just as a lotus remains unstained though it lives in water, the puruṣa (true self) is distinct from prakṛti (material nature) and should be understood as untouched by its qualities and changes.
In Śānti Parva’s instruction on peace and liberation, Yājñavalkya uses a vivid metaphor—lotus and water—to clarify the philosophical distinction between the self and material nature, urging inner detachment while living amid worldly conditions.