Shloka 5
अव्यक्त-गुण-पुरुषविवेकः | Avyakta, Guṇas, and Discrimination of Puruṣa
डन्ड्धमेति च निर्दन्द्धस्तासु तास्विह योनिषु । शीर्षरोगेडक्षिरोगे च दन््तशूले गलग्रहे,वह स्वयं सुख-दुःख आदि द्वन्द्ोंसे रहित होनेपर भी भिन्न-भिन्न योनियोंमें जन्म धारण करके सुख-दुःखको भोगता है। उसे कभी सिरमें दर्द होता, कभी आँख दुखती, कभी दाँतमें व्यथा होती और कभी गलेमें घेघा निकल आता है
daṇḍham eti ca nirdaṇḍhas tāsu tāsviha yoniṣu | śīrṣa-roge 'kṣi-roge ca danta-śūle gala-grahe ||
Vasiṣṭha sprach: Obwohl das Selbst in Wahrheit ungebunden und von Gegensätzen unberührt ist, nimmt es doch Verkörperung an, wird in dieser Welt von Schoß zu Schoß geboren und erfährt dadurch Lust und Schmerz. So leidet es einmal an Kopfschmerz, ein andermal an Augenleiden, ein andermal an Zahnschmerz und ein andermal an einem Halsleiden—und zeigt damit, dass das verkörperte Leben trotz der inneren Freiheit des Selbst von unvermeidlichem körperlichem Leid gezeichnet ist.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the contrast between the Self’s intrinsic freedom (unbound by dualities) and the unavoidable pains that arise when consciousness is associated with a body through repeated births; it encourages dispassion and insight into the nature of embodied suffering.
Vasiṣṭha is explaining how, despite being essentially untouched, the individual in embodied existence passes through many births and experiences concrete bodily ailments—head, eye, tooth, and throat disorders—as examples of the pains that accompany worldly embodiment.