Previous Verse
Next Verse

Shloka 108

Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)

ज्ञानं महद्‌ यद्धि महत्सु राजन्‌ वेदेषु सांख्येषु तथैव योगे । यच्चापि दृष्टं विविध॑ पुराणे सांख्यागतं तन्निखिल नरेन्द्र,राजन! नरेश्वर! महात्मा पुरुषोंमें, वेदोंमें, सांख्यों (दर्शनों) में, योगशास्त्रमें तथा पुराणोंमें जो नाना प्रकारका उत्तम ज्ञान देखा जाता है, वह सब सांख्यसे ही आया हुआ है

jñānaṁ mahad yad dhi mahatsu rājan vedeṣu sāṅkhyeṣu tathaiva yoge | yac cāpi dṛṣṭaṁ vividhaṁ purāṇe sāṅkhyāgataṁ tan nikhilaṁ narendra ||

Bhīṣma sprach: „O König, die erhabene Weisheit, die man bei den großen Weisen findet—dargelegt in den Veden, in den Lehren des Sāṅkhya und ebenso im Yoga—und jede vielfältige Einsicht, die man auch in den Purāṇas sieht: all dies, o Herrscher der Menschen, ist aus dem Sāṅkhya hervorgegangen.“

ज्ञानम्knowledge
ज्ञानम्:
Karta
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
महत्great
महत्:
Karta
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
यत्which
यत्:
Karta
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
महatsuamong the great (persons)
महatsu:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Plural
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
वेदेषुin the Vedas
वेदेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवेद (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Plural
सांख्येषुin the Sāṅkhyas (Sāṅkhya teachings)
सांख्येषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसांख्य (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Plural
तथाthus/likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
योगेin Yoga
योगे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयोग (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular
यत्and which
यत्:
Karta
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
अपिalso
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
दृष्टम्seen/found
दृष्टम्:
Karta
TypeAdjective
Rootदृश् (धातु) → दृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
विविधम्various/manifold
विविधम्:
Karta
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
पुराणेin the Purāṇa
पुराणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपुराण (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Singular
सांख्य-आगतम्come from Sāṅkhya
सांख्य-आगतम्:
Karta
TypeAdjective
Rootसांख्य (प्रातिपदिक) + आ-गम् (धातु) → आगत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
तत्that
तत्:
Karta
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
निखिलम्entire/whole
निखिलम्:
Karta
TypeAdjective
Rootनिखिल (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
नरेन्द्रO lord of men (king)
नरेन्द्र:
TypeNoun
Rootनर + इन्द्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
T
the king (Yudhiṣṭhira, implied by context)
V
Vedas
S
Sāṅkhya
Y
Yoga
P
Purāṇas