Shloka 2
Vasiṣṭha–Karāla-Janaka Saṃvāda: Aśuddha-Sevana, Guṇa-Dr̥ṣṭi, and Sāṃkhya–Yoga Ekārthatā
Mahābhārata 12.293
Devanagari script
वत्तिश्वैन्नास्ति शूद्रस्थ पितृपैतामही श्लुवा । न वृत्तिं परतो मार्गेच्छुश्रूषां तु प्रयोजयेत्,यदि शूद्रके पास बाप-दादोंका दिया हुआ जीविकाका कोई निश्चित साधन नहीं है तो वह दूसरी किसी वृत्तिका अनुसंधान न करे। तीनों वर्णोकी सेवाको ही जीविकाके उपयोगमें लाये
Translation
„Wenn ein Śūdra keinen festen, von Vater und Vorfahren überlieferten Lebensunterhalt besitzt, soll er keinen anderen Erwerbsweg suchen; vielmehr soll er den Dienst an den drei Varṇas zu seinem Auskommen machen.“
Word by Word
वृत्तिःlivelihood, means of subsistence
वृत्तिः:
Karta
TypeNoun
Rootवृत्ति (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
अस्तिis/exists
अस्ति:
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
FormPresent, 3rd, Singular, Parasmaipada
शूद्रस्यof a Śūdra
शूद्रस्य:
TypeNoun
Rootशूद्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Singular
पितृपैतामहीancestral (from father and grandfather)
पितृपैतामही:
TypeAdjective
Rootपितृपैतामह (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
श्लुवाunclear (corrupt/variant reading; sense uncertain)
श्लुवा:
TypeNoun
Rootश्लुवा (पाठभेद/अस्पष्ट प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
वृत्तिम्livelihood (as object)
वृत्तिम्:
Karma
TypeNoun
Rootवृत्ति (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
परतःfrom elsewhere/otherwise
परतः:
TypeIndeclinable
Rootपरतः
मार्गेत्should seek
मार्गेत्:
TypeVerb
Rootमृग्/मार्ग् (धातु)
FormOptative, 3rd, Singular, Parasmaipada
शुश्रूषाम्service, attendance
शुश्रूषाम्:
Karma
TypeNoun
Rootशुश्रूषा (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
प्रयोजयेत्should employ/apply
प्रयोजयेत्:
TypeVerb
Rootप्र-युज् (धातु)
FormOptative, 3rd, Singular, Parasmaipada
यदिif
यदि:
TypeIndeclinable
Rootयदि
Speaker
पराशर उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes