Shloka 20

सांख्ययोगभेदः तथा योगबलोपदेशः

Sāṃkhya–Yoga Distinction and Instruction on Yogic Strength

Devanagari script

स तु प्रविष्ट उशना कोष्ठ माहेश्वरं प्रभु: । व्यचरच्चापि तत्रासौ महात्मा भूगुनन्दन:

Transliteration

sa tu praviṣṭa uśanā koṣṭha-māheśvaraṁ prabhuḥ | vyacarac cāpi tatrāsau mahātmā bhṛgu-nandanaḥ ||

Translation

Bhīṣma sprach: Dann trat der mächtige Uśanā (Śukra) in die heilige Kammer Maheśvaras ein. Auch jener großherzige Sohn Bhṛgus bewegte sich dort und handelte innerhalb dieses göttlichen Bereichs—ein Hinweis darauf, dass solcher Zugang durch geistige Kraft und disziplinierten Zweck erlangt wird, nicht durch bloße Gewalt.

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• तु: but/indeed
• Type: Indeclinable
• Root: तु

• प्रविष्टः: having entered/entered
• प्रविष्टः: Karta
• Type: Verb
• Root: प्र-विश्
• Form: Masculine, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)

• उशना: Uśanā (Śukra)
• उशना: Karta
• Type: Noun
• Root: उशनस्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• कोष्ठम्: chamber/inner room
• कोष्ठम्: Karma
• Type: Noun
• Root: कोष्ठ
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• माहेश्वरम्: of Maheśvara (Śiva), Śaiva
• माहेश्वरम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: माहेश्वर
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• प्रभुः: the lord/master
• प्रभुः: Karta
• Type: Noun
• Root: प्रभु
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• व्यचरत्: moved about/wandered
• Type: Verb
• Root: वि-चर्
• Form: Imperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• अपि: also/even
• Type: Indeclinable
• Root: अपि

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र

• असौ: that (person), he
• असौ: Karta
• Type: Pronoun
• Root: असद् (प्रonominal base: असौ/अमु)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• महात्मा: great-souled one
• महात्मा: Karta
• Type: Noun
• Root: महात्मन्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• भृगुनन्दनः: son of Bhṛgu (Śukra)
• भृगुनन्दनः: Karta
• Type: Noun
• Root: भृगु-नन्दन
• Form: Masculine, Nominative, Singular

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• Uśanā (Śukra)
• Bhṛgu
• Maheśvara (Śiva)
• Māheśvara koṣṭha (Śiva’s chamber/sanctum)